Æрмæст Æрæфы районы нæ фæлæ æнæхъæн Цæгат Ирыстоны дæр ппæты дарддæр хæххон хъæуыл нымад у Гæлиат, кæцы æрбынат кодта недзаманты Уæллагкомы, Дзæуджыхъæуæй 120 километры дарддæр (Дыгургомы хуссар-скæсæнварс). Ам, Гæлиаты (йæ бынатмæ гæсгæ хонынц ма йæ «Дыгургомы Мачу-Пикчу»), куыд Ирыстоны иннæ кæмтты, ис къорд кувæндоны, сæ сæйрагдæр – Фæрон. Йæ бæрæгбон вæййы июлы мæйы.

Хистæртæ куыд зæгъынц, афтæмæй Фæроны кувæндоны (Фæрон иронау – фарн, амонд, фæрныгад, бæркад) уыд ахæм дур, æмæ иу хус рæстæг куы скодта, уæд-иу æй æддæмæ рахастой æмæ-иу æй, йæ фæрсты цы чысыл цæугæдон кæлы, уым нытътъыстой, афтæмæй-иу зæдæй ракуырдтой, цæмæй уæлæрвтæ уарын радтой. Кувæндонæн ахæм нымад кодтой бынæттон цæрджытæ æмæ-иу, йæ рæзты цæугæйæ, искæмæй исты куы ахауд, суанг зынаргъ дзаума дæр, уæддæр-иу æй уым ныууагътой.

Гæлиат революцийы агъоммæ хæхбæсты стырдæр хъæуыл нымад уыд, æмæ-иу ардыгæй исчи дард ранмæ куы цыд (ахæмтæ та гыццыл нæ уыдысты, суанг ма Америкæмæ дæр ныххæццæ сты бирæтæ), уæд-иу семæ хи хъахъхъæнынæн кувæндонæй райстой дур, æмæ-иу æй, фæcтæмæ æрбаздæхгæйæ, йæ бынаты сæвæрдтой. Ног уайсадæг чындзытæн йæ рæзты цæуын не ‘мбæлд, æмæ-иу ыл дæрдты æрзылдысты.

Бæрæгбоны фынджы уæлхъус адæм куывтой, куырдтой Фæронæй фæрныгад, æнæниздзинад, рæстæджы хорз ахаст, хъæздыг тыллæг. Куывд арæзт цыд ирон æгъдаумæ гæсгæ, фынг уыд хуымæтæг – чъиритæ, дзидза (фыс кæнæ стуры). Кувинаг чъиритæ кодтой хæдзары, æнæдзургæйæ, комбастæй, æмæ-иу сæ кувæндонмæ схастой æнæ дзургæйæ. Сылгоймæгтæн мидæмæ цæуыны бар нæ уыд.

Адæм бæрæгбоны агъоммæ къуыри ком дардтой, карз нуазинæгтæ нуазын, тамако дымын, маргъы фыд хæрын, æвзæр дзыхæй дзурын æмæ хыл кæнын не ‘мбæлд. Бæрæгбонмæ цыдысты ирд дзаумæтты, cæр хъуамæ уыдаид æмбæрзт æмæ, кæй зæгъын æй хъæуы, рæсугъд хъуыдытимæ. Фæроны зæд куыд табуйаг уыд, уый тыххæй дзурæг у уый дæр æмæ нæлгоймæгтæ йæ бынмæ цыдысты бæгъæввадæй, цæмæй сыгъдæгæй баззайа, нæлгоймæгтæ-иу сæ худтæ систой, афтæмæй куывтой.

Фæлæ советон дуджы бирæ ивддзинæдтæ æрцыд, æмæ, кæд сæ фылдæр хорзырдæм уыдысты, уæддæр дзы уыд æппæрццæгтæ, нæ традицион хæзнатыл нын нæ къух кæй исын кодтой, ахæмтæ. Уыдонæй иуыл нымайын, нæ адæмы динимæ баст традицион бæрæгбæттæ нын кæй нал уагътой бæрæг кæнын, уый. Уыцы заман Фæроны кувæндон дæр заууатмæ цæуын байдыдта, дзуары лæг дæр дзы нал уыд. Фæлæ уавæр цæхгæр фæивта ног дуджы, адæм та сæ фыдыуæзæг, сæ уидæгтæ агурын райдыдтой. Кувæндон йæ фыццагуагмæ æркодтой, йæ фæзуат ын ныссыгъдæг кодтой, быруйæ йæ æрæхгдтой, дон æм бауагътой, саратæ æмæ кусæн хатæнтæ дзы сарæзтой. Кæд раздæр куывд саразыны хъуыддаг сæхимæ истой иугай бинонтæ, уæд фæстаг ссæдз азы та – иугай, искæд иу хатт та – дыгай мыггæгтæ.

Хъæуы, хъыгагæн, бирæ цæрджытæ нал ис, гæлиатæгты фылдæр хай цæры быдыры хъæутæ æмæ горæтты, уымæ гæсгæ бæрæгбон цыппæрæмæй сабатмæ ахастой. Ацы аз дæр, куыд 2004 æмæ 2017 азты, бæрæгбон сарæзтой Гасынтæ. Уыдоны мыггаг дæр, куыд Арсæгтæ, равзæрд садойнаг Бесолты мыггагæй. Дзуары лæджы хæстæ æххæст кодта Гасынты Хадæхцы фырт Артъем. Гасыны-фырт райгуырд Гæлиаты, фæлæ 1980 азты кæронæй нырмæ йæ бинонтимæ цæры Æрыдоны. Фæроны зæды бынмæ сæ æртыгай чъиритæ æмæ бæгæны æрбахастой канд Гæлиаты цæрджытæ æмæ ардыгæй рацæуджытæ нæ, фæлæ иннæ хъæуты цæрджыты минæвæрттæ – Хъыргъуытæ, Текъойтæ, Къосыратæ… Сæ куывдтытæ дзæбæхæй æрцæуæнт.

Рæстæг цæуы æмæ йемæ ивддзинæдтæ хæссы, уыимæ – нæ бæрæгбæттæм дæр, фæлæ уыцы ивддзинæдтæ хатгай хорзырдæм нæ вæййынц. Нæ фæивгъуыдтой Фæроны куывдыл дæр – куывдмæ хæссынц карз нозт, чидæртæ та ма тамако дæр сдымынц, сылгоймæгтæ – бæгъæмсæрæй. Aппæт уыдæттæ раст не сты, фыдконд кæнынц бæрæгбон, ницы бар дарынц не ‘гъдæуттæ æмæ традицитæм. Бæрæгбоны вæййы музыкæ, кафт, зард, æмæ уый дæр мæнмæ гæсгæ, раст нæу. Уыцы цъæхахст музыкæ адæмы хъыгдары, куывдтытæ нал фæхъуысынц.

Растдæр уаид бæрæгбон æнæ карз нозт æмæ æххуырсгæ музыкæйæ арвитын, Ирыстоны фæсивæд Рекомы куыд саразынц бæрæгбон, афтæ. Сылгоймæгтæн та сæ сæртыл – сæрбæттæнтæ, афтæмæй куы цæуиккой кувæндонмæ. Мæ фæндоныл разы сты гæлиатаг нымады хистæртæ: Гæлæбуты Мухарбег, Хъалаты Сергей, Езеты Петкæ, Мысырты Витали, Езеты Фидар, Салхъазанты Æхсар, Толасты Батрадз, стæй 2026 азы дзуары æвзæрст лæг Езеты Естъайы фырт Бола дæр, кæцы Гæлиаты райгуырди æмæ æгъдæуттæ хорз зоны, архайы фæткæйыл сæ хæссын.

Хъарданты Тимур,

Дигорайы цæрæг.

Газети архивæй

 

Цæветтонгæ, еу гъæуи цардæй гъæздуг лæг, æ мулкæн бæрцæ нæ зудта. Æ царди æмбали

хæццæ сæ мæлæти уæнгæ сæ цард рахастонцæ рæсугъдæй, æрзæронд æнцæ. Гъæздугæй бæргæ тъæпп хаудтæнцæ, фал сæ зæрдитæмæ ба сæ зæруи уæнгæ рохси цъита нæ цудæй, уомæн æма син не’Сфæлдесæг бæдолæ нæ равардта. Уомæ гæсгæ син еугур гъæуи цæргутæ дæр тæрегъæдæй мардæнцæ, уомæн æма гъæуи цæргути хæццæ дæр уарзонæй цардæнцæ, берæ анхос син лæвардтонцæ, сæхе си уæлдæр нецæмæй дардтонцæ.

Ахид сæмæ рауаидæ дзубанди, уома, ку рамæлæн, уæд нæ мулк кæмæн байзайдзæй, зæгъгæ. Еу бон хæдзари хецау æ уосæмæ дзоруй: «Цидæрæй  куддæрæй, хуæздæр мадзалæн ес еунæг гъуддаг æма нæ мулк бафæдзæхсæн гъæуи кæстæртæй еуебæл, кæци сæ мах фæсте дони бакалæгау, арти басодзæгау нæ фесафдзæй, æхецæн си еститæ дæр исараздзæнæй, æхе си кади хæццæ фæддардзæнæй, мах ном дæр нæ феронх уодзæнæй, кадæ дæр нин мæрдтæмæ искæндзæнæй». Уобæл дууæ нæбал загътонцæ.

Еу бон гъæздуг лæг фæдздзурдта йе’нсувæри байлæгъ биццеумæ æма ин загъта: «Мæнæ дин еу

миллион æхцатæ, цо æма сæ бахуæрæ – батар кæнæ, иуаргæ сæ кæнис, еститæ си æлхæнис, дæ барæ, фал дин ку фæууонцæ, уæдта мæмæ æрбацо».

Лæхъуæн æхцатæ райста æма æ цийнæн кæрон нæбал адтæй, фæййаууонæй лæги разæй, уайтагъд йе’мбæлтти хæццæ фæййеу æй, ресторан загътонцæ, кено загътонцæ, къарти гъазун загътонцæ, уотемæй къуæрей æндæргъци миллионæй къапекк дæр нæбал райзадæй. Лæхъуæн гъæздуг лæгмæ æрбаздагъдæй, еугур хабæрттæ дæр ин разагъта æма ин загъта, дæ дзурд дин исæнхæст кодтон, зæгъгæ.

Гъæздуг лæг ин берæ «арфитæ» фæккодта æма æй уотемæй рарвиста. Къуæрей фæсте гъæздуг лæг æрбахонун кодта æ уоси æвзонг æнсувæри. Уомæн дæр миллион соми равардта æма ин загъта: «Ци хузи дæ фæндуй, уотемæй сæ бахуæрæ, æлхæнгæ дæр ци дæ фæндуй, уой æлхæнæ, дæ лимæнтæн дæр си фæххæйттæ кæнæ. Лæппо цийнæ гæнгæ фæййауонæй. Фиццаги хузæн е дæр цалдæр боней фæсте гъæздуг лæгмæ ревæд дзиппæй фелвæстæй. Гъæздуг лæг æ уоси æнсувæрæн фæййарфитæ кодта æма æй уотемæй сæхемæ рарвиста.

Уони фæсте гъæздуг лæги фæндонмæ гæсгæ æрбахудтонцæ гъæуи еу мæгур хæдзари лæхъуæни, уæди рæстæги æ бон бийнойнаг æрхонун ке бон нæ адтæй, уæхæни. Уомæн дæр еу миллион æ къохи бакодта, иннетæн куд, уотæ, уомæн дæр æрдзурдта æма’й уотемæй рарвиста. Мæгур хæдзари лæхъуæн цийнæгæнгæ сæхемæ рандæй. Баздахтæй æма си æхе исаразта, мæгур лæги фурт æй нæбал исхудтайсæ, бийнойнаг дæр æрхудта, æ лимæнти дæр банимадта, æ зæрди фæндон исхарз кодта æхца, нæ сæбæл аурста, фал имæ æхцайæй изайгæ дæр бакодта, уæдта æ зонгитæй кæмæн балæвар кодта, уонæбæл ба фæсмон дæр кодта, æма уотемæй гъæздуг лæгмæ æрбацудæй, æ дзиппæй æхца исиста æма сæ гъæздуг лæгмæ балæвардта. Æз дин уотæ ку загътон, куд дæ фæндуй, уотемæй сæ бахуæрæ – батар кæнæ, ду ба ма си фæстæмæ ку æрбахастай.

Ду мин ке загътай, уой балæдæрдтæн, фал дзæгъæлти ке байурстон æма бахуардтон, йетæ ба мин гъулæггаг æнцæ, маст дæр сæбæл мæ зæрдæмæ бацудæй æма сæбæл гъенцъун кæнун нур дæр ма, загъта мæгур лæги фурт. Уобæл дзубанди фæцæй. Гъæздуг лæг зæнхæмæ берæ фæккастæй, уæдта загъта: «Аци бонæй фæстæмæ мæ гъæздугдзийнæдтæ, мæ мулк уодзæнæнцæ дæу. Мæ еугур циййес дæр æнцæ дæу агкаг, дзæгъæли сæ не фесафдзæнæ».

Дæгуйти Еристау

Газети архивæй

 

Цæветтонгæ, еу гъæуи цардæй гъæздуг лæг, æ мулкæн бæрцæ нæ зудта. Æ царди æмбали

хæццæ сæ мæлæти уæнгæ сæ цард рахастонцæ рæсугъдæй, æрзæронд æнцæ. Гъæздугæй бæргæ тъæпп хаудтæнцæ, фал сæ зæрдитæмæ ба сæ зæруи уæнгæ рохси цъита нæ цудæй, уомæн æма син не’Сфæлдесæг бæдолæ нæ равардта. Уомæ гæсгæ син еугур гъæуи цæргутæ дæр тæрегъæдæй мардæнцæ, уомæн æма гъæуи цæргути хæццæ дæр уарзонæй цардæнцæ, берæ анхос син лæвардтонцæ, сæхе си уæлдæр нецæмæй дардтонцæ.

Ахид сæмæ рауаидæ дзубанди, уома, ку рамæлæн, уæд нæ мулк кæмæн байзайдзæй, зæгъгæ. Еу бон хæдзари хецау æ уосæмæ дзоруй: «Цидæрæй  куддæрæй, хуæздæр мадзалæн ес еунæг гъуддаг æма нæ мулк бафæдзæхсæн гъæуи кæстæртæй еуебæл, кæци сæ мах фæсте дони бакалæгау, арти басодзæгау нæ фесафдзæй, æхецæн си еститæ дæр исараздзæнæй, æхе си кади хæццæ фæддардзæнæй, мах ном дæр нæ феронх уодзæнæй, кадæ дæр нин мæрдтæмæ искæндзæнæй». Уобæл дууæ нæбал загътонцæ.

Еу бон гъæздуг лæг фæдздзурдта йе’нсувæри байлæгъ биццеумæ æма ин загъта: «Мæнæ дин еу

миллион æхцатæ, цо æма сæ бахуæрæ – батар кæнæ, иуаргæ сæ кæнис, еститæ си æлхæнис, дæ барæ, фал дин ку фæууонцæ, уæдта мæмæ æрбацо».

Лæхъуæн æхцатæ райста æма æ цийнæн кæрон нæбал адтæй, фæййаууонæй лæги разæй, уайтагъд йе’мбæлтти хæццæ фæййеу æй, ресторан загътонцæ, кено загътонцæ, къарти гъазун загътонцæ, уотемæй къуæрей æндæргъци миллионæй къапекк дæр нæбал райзадæй. Лæхъуæн гъæздуг лæгмæ æрбаздагъдæй, еугур хабæрттæ дæр ин разагъта æма ин загъта, дæ дзурд дин исæнхæст кодтон, зæгъгæ.

Гъæздуг лæг ин берæ «арфитæ» фæккодта æма æй уотемæй рарвиста. Къуæрей фæсте гъæздуг лæг æрбахонун кодта æ уоси æвзонг æнсувæри. Уомæн дæр миллион соми равардта æма ин загъта: «Ци хузи дæ фæндуй, уотемæй сæ бахуæрæ, æлхæнгæ дæр ци дæ фæндуй, уой æлхæнæ, дæ лимæнтæн дæр си фæххæйттæ кæнæ. Лæппо цийнæ гæнгæ фæййауонæй. Фиццаги хузæн е дæр цалдæр боней фæсте гъæздуг лæгмæ ревæд дзиппæй фелвæстæй. Гъæздуг лæг æ уоси æнсувæрæн фæййарфитæ кодта æма æй уотемæй сæхемæ рарвиста.

Уони фæсте гъæздуг лæги фæндонмæ гæсгæ æрбахудтонцæ гъæуи еу мæгур хæдзари лæхъуæни, уæди рæстæги æ бон бийнойнаг æрхонун ке бон нæ адтæй, уæхæни. Уомæн дæр еу миллион æ къохи бакодта, иннетæн куд, уотæ, уомæн дæр æрдзурдта æма’й уотемæй рарвиста. Мæгур хæдзари лæхъуæн цийнæгæнгæ сæхемæ рандæй. Баздахтæй æма си æхе исаразта, мæгур лæги фурт æй нæбал исхудтайсæ, бийнойнаг дæр æрхудта, æ лимæнти дæр банимадта, æ зæрди фæндон исхарз кодта æхца, нæ сæбæл аурста, фал имæ æхцайæй изайгæ дæр бакодта, уæдта æ зонгитæй кæмæн балæвар кодта, уонæбæл ба фæсмон дæр кодта, æма уотемæй гъæздуг лæгмæ æрбацудæй, æ дзиппæй æхца исиста æма сæ гъæздуг лæгмæ балæвардта. Æз дин уотæ ку загътон, куд дæ фæндуй, уотемæй сæ бахуæрæ – батар кæнæ, ду ба ма си фæстæмæ ку æрбахастай.

Ду мин ке загътай, уой балæдæрдтæн, фал дзæгъæлти ке байурстон æма бахуардтон, йетæ ба мин гъулæггаг æнцæ, маст дæр сæбæл мæ зæрдæмæ бацудæй æма сæбæл гъенцъун кæнун нур дæр ма, загъта мæгур лæги фурт. Уобæл дзубанди фæцæй. Гъæздуг лæг зæнхæмæ берæ фæккастæй, уæдта загъта: «Аци бонæй фæстæмæ мæ гъæздугдзийнæдтæ, мæ мулк уодзæнæнцæ дæу. Мæ еугур циййес дæр æнцæ дæу агкаг, дзæгъæли сæ не фесафдзæнæ».

Дæгуйти Еристау

Наши современники

 

 Время требует новых подходов и людей, готовых вести за собой. В Ирафском районе Северной Осетии таким человеком стал Алан Сайлаонов. Молодой, энергичный муниципальный координатор «Движения Первых», он вкладывает душу в развитие молодежи родного края, а его давняя страсть – футбол – стала еще одним мостом, соединяющим его с земляками.

Корни Алана Сайлаонова крепко вросли в ирафскую землю. Родился и вырос здесь, окончил Чиколинскую среднюю школу №3 имени Иса Хуадонти. Дальше были годы учебы: экономический факультет Северо-Кавказского горно-металлургического института, затем юриспруденция во Владикавказском институте управления. Но, несмотря на серьезные специальности, сердце Алана всегда принадлежало спорту и работе с детьми. Любовь к движению, к преодолению ему привил отец, записав шестилетнего сына в секцию вольной борьбы. Футбол же стал настоящей мальчишеской страстью, которой Алан, по его собственному признанию, предан до сих пор – целые дни с друзьями когда-то проводились в пылу уличных матчей.

Эта искренняя любовь к активной жизни и желание быть полезным своей малой родине в итоге и привели его к «Движению Первых». Идея создать в России единую молодежную организацию, объединяющую детей и подростков вокруг идей саморазвития, патриотизма и социальной активности, возникла в 2022 году по инициативе президента России Владимира Путина. Когда Александр Фидаров позвонил Алану и предложил попробовать себя в роли координатора новой структуры в районе, тот, не раздумывая, согласился. Любопытно, что сам Алан в юности, как он вспоминает со смехом, относился к общественным движениям скептически и в них не участвовал. Сегодня же он – их движущая сила в Ирафе.

Работа с детьми для Алана – не просто должность, а призвание. Его главный принцип – видеть в каждом ребенке личность и находить к нему индивидуальный подход. Честность в общении он считает фундаментом доверия. Он сознательно избегает навязывать свои идеи, предпочитая, чтобы ребята сами определяли задачи и пути их решения. Такой подход дает плоды: сегодня в проектах «Движения Первых» участвует 1072 школьника из 1600 по району. Под руководством Алана и его команды реализованы десятки проектов: от обучения первой помощи и военно-патриотической игры «Зарница 2.0» до встреч с учеными («В гостях у ученого»), краеведческих программ («Я познаю свой край») и профориентационных инициатив («Первые в профессии»). Наиболее востребованы среди ирафской молодежи, конечно, спортивные, военно-патриотические проекты и мероприятия по здоровому образу жизни. Недавний успех – третье место команды района на республиканском этапе проекта «Вызов Первых» во Владикавказе. Особенно радует Алана прогресс местного теннисиста Батраза Сагеева: от первых робких ударов ракеткой два года назад до звания лучшего в республике сегодня – путь, в котором есть и доля вклада районных наставников.

Организация – ключ к успеху в такой многогранной деятельности. Каждую пятницу Алан тщательно планирует предстоящую неделю и строго придерживается намеченного. Хотя со стороны его график кажется крайне напряженным, сам он не ощущает тяжести – занимается любимым делом. Бесценным подспорьем стал опыт, полученный ранее в молодежном отделе администрации местного самоуправления (АМС) района. Там, в хорошем коллективе, под руководством опытных коллег – Хетага Царикаева, Царая и Азамата Цориевых – он освоил необходимые навыки работы с молодежью и главное – выстроил прочные связи со всеми общественными структурами района. Он искренне благодарен многим людям за поддержку, особенно отмечая Ирбека Надгериева, Алана Соскиева, Таймураза Царикаева и Елену Туриеву, которые всегда готовы поддержать его новые начинания.

 Но истинной страстью Алана, помимо работы с молодежью, остается футбол. Он активно курирует его развитие в Ирафском районе, считая это направление одним из самых важных и любимых в своей работе. Благодаря его энергии и усилиям единомышленников, район живет насыщенной футбольной жизнью: ежегодно здесь проходит около 10 турниров различного уровня – от районных до межрегиональных, включая соревнования для ветеранов. Особое место занимает возрожденная шесть лет назад взрослая команда «Ираф». Инициатива Солтана Колоева и Ермака Золоева, поддержанная Батрозом Хидировым и Омаром Лагкуевым, воплотилась в коллектив, достойно представляющий район на республиканской арене. Несмотря на неизбежные изменения в руководстве и тренерском штабе, команда продолжает бороться за высокие места. Для Алана нет зрелища более вдохновляющего, чем переполненный местный стадион, болельщики, поддерживающие своих до последней минуты матча и после финального свистка. "Это то, что дает веру в то, что все не зря", – говорит он.

Ирафский район для Алана Сайлаонова – не просто точка на карте. Это центр его вселенной, место, которое он любит всем сердцем за природу, культуру, уникальные традиции. Он глубоко вовлечен в его жизнь и не мыслит себя где-либо еще. В редкие свободные часы он находит отдушину в рыбалке и походах в горы – еще одном проявлении связи с родной землей.

 Взгляд Алана устремлен в будущее. Он видит «Движение Первых» в районе крепнущим и расширяющим охват, особенно в отдаленных селах, где мероприятия будут проходить прямо на местах. А его самая заветная мечта, связанная с футболом, – увидеть, как талантливые ребята из Ирафского района продолжают свой путь в ведущих футбольных академиях России. В этой мечте и повседневной работе – весь Алан Сайлаонов: координатор, болельщик, человек, для которого служение родному краю – естественное состояние души и путь вперед.

 Алан Бесолов