Вопросы сохранения уникального культурного кода народов России выходят на первый план в государственной политике. Одним из инструментов для решения этой задачи стало создание обновленного Федерального реестра объектов нематериального этнокультурного достояния страны. Северная Осетия активно включилась в процесс выявления и документации своих традиций для этого важного национального каталога.

Первое рабочее совещание регионального экспертного совета, созданного для оценки и отбора таких объектов в Республике Северная Осетия-Алания, состоялось в республиканском Доме народного творчества. В состав этого авторитетного органа вошли видные деятели культуры, науки и общественности республики. Возглавила совет врио министра культуры РСО-А Марина Рамонова.

На заседании была подчеркнута значимость работы на федеральном уровне. "Вопросы сохранения национально-культурного наследия сегодня стоят на федеральном уровне, они обозначены во всех существующих национальных приоритетах, – отметила Марина Рамонова. – Именно поэтому было принято решение о создании федерального реестра, в котором будут собраны все самые значимые объекты нематериального культурного наследия нашей страны, для того, чтобы смогли сохранить это достояние и передать следующим поколениям".

В числе первых кандидатов от Северной Осетии для включения в обновленный федеральный реестр были предложены ключевые элементы национальной идентичности. Это Задалески Нана, традиционные осетинские пироги и осетинский народный танец симд. Эти объекты обладают непреходящей ценностью и отражают глубинные пласты осетинской культуры.

Работа регионального экспертного совета только начинается. Предстоящий отбор и тщательная документация предложенных объектов – следующий этап перед их направлением на федеральный уровень. Включение осетинских традиций в общероссийский реестр станет не только признанием их значимости, но и важной правовой гарантией их сохранения, изучения и передачи как неотъемлемой части культурного богатства многонациональной России. Это шаг на пути к системной защите живого наследия, обеспечивающей его доступность для будущих поколений.

 Алан Бесолов

Ездон цъеу

Еу изæр хъаз æ дууæ цъеуей  хæццæ дони билæй æрбацудæй. Уалдæнмæ дин æрлæудтæй,  исиста зæнхæй мæнæуи гага æма фæрсуй æ цъеути:

- Уæ кæцимæн æй раттон? Сумах дууæ, нæмуг ба - еу?

- Мæнæн æй раттæ! Æз тухгиндæр цъеу дæн æма дин тагъддæр райрæздзæнæн! - загъта нард цъеу.

- Ду ба ци зæгъис? - бафарста мадæ йе´ нæхъаурæ цъеуи.

- Дæхуæдæг æй рахуæрæ æма нин фулдæр фæццæрай, - загъта минкъийдæр цъеу.

- Хæлар дин уæд, мæ ездон бæдолæ, - исдзурдта мадæ, æма нæмуг æнæхъаурæдæр цъеуи

гъæлæси ратъунста.

Берæгъ æма дзæгъарæг

Берæгъ дзæгъарæги æрахæста æма æй хуæрун фæндæ искодта. Уæд имæ дзæгъарæг дзоруй:

- Берæгъ, æгъдау бакæнæ, æгъдау!

-Цæхуæн æгъдау? - бафарста æй берæгъ.

- Уæ фиддæлтæ махæй еске ку хуардтонцæ, - загъта дзæгъарæг, - уæд бал си фиццаг хуарз фæгъгъазиуонцæ. Æртæ хатти æй уæлвæндагмæ исгæлдзиуонцæ, æртæ хатти ба дæлвæндагмæ.

Берæгъ дзæгъарæги зуввуттитæ кæнун райдæдта. Дзæгъарæг еу хатт æ хæдзари цъасæмæ

хæстæг æрхаудтæй æма си исмедæг æй.

Берæгъ хæлеу гъæлæсæй байзадæй.

Бацæттæ кодта Бабочити Этери

Ездон цъеу

Еу изæр хъаз æ дууæ цъеуей  хæццæ дони билæй æрбацудæй. Уалдæнмæ дин æрлæудтæй,  исиста зæнхæй мæнæуи гага æма фæрсуй æ цъеути:

- Уæ кæцимæн æй раттон? Сумах дууæ, нæмуг ба - еу?

- Мæнæн æй раттæ! Æз тухгиндæр цъеу дæн æма дин тагъддæр райрæздзæнæн! - загъта нард цъеу.

- Ду ба ци зæгъис? - бафарста мадæ йе´ нæхъаурæ цъеуи.

- Дæхуæдæг æй рахуæрæ æма нин фулдæр фæццæрай, - загъта минкъийдæр цъеу.

- Хæлар дин уæд, мæ ездон бæдолæ, - исдзурдта мадæ, æма нæмуг æнæхъаурæдæр цъеуи

гъæлæси ратъунста.

Берæгъ æма дзæгъарæг

Берæгъ дзæгъарæги æрахæста æма æй хуæрун фæндæ искодта. Уæд имæ дзæгъарæг дзоруй:

- Берæгъ, æгъдау бакæнæ, æгъдау!

-Цæхуæн æгъдау? - бафарста æй берæгъ.

- Уæ фиддæлтæ махæй еске ку хуардтонцæ, - загъта дзæгъарæг, - уæд бал си фиццаг хуарз фæгъгъазиуонцæ. Æртæ хатти æй уæлвæндагмæ исгæлдзиуонцæ, æртæ хатти ба дæлвæндагмæ.

Берæгъ дзæгъарæги зуввуттитæ кæнун райдæдта. Дзæгъарæг еу хатт æ хæдзари цъасæмæ

хæстæг æрхаудтæй æма си исмедæг æй.

Берæгъ хæлеу гъæлæсæй байзадæй.

Бацæттæ кодта Бабочити Этери

 

Нæ республикæйы номдзыд æма кадджындæр хистæр лæгтæй иу, Цæгат Ирыстоны хъæууон хæдзарады сгуыхт кусæг, фæллойы ветеран Езеты Есойы фырт Петр къорд боны размæ сбæрæг кодта йæ 85 азы юбилей.

Петр (адæмæй зонынц куыд Петкæ) райгуырд хохбæстæйы, Уæллагкомы Гæлиаты хъæуы бирæсывæллонджын бинонты, зæхкусджытæ Езеты Есо æмæ Гасынты Дзуцайы хæдзары, кæцыйæ хъомыл кодтой аст сывæллоны.

Гæлиаты райдиан скъола каст фæуыны фæстæ Петр райдыдта кусын Дыгургомы Калинины номыл колхозы. Йæ рæстæг куы ‘рхæццæ, уæд ацыд службæмæ сырх æфсадмæ æмæ райгуырæн бæстæйы раз йæ хæс кадджынæй сæххæст кодта. Æфсады рæнхъытæй сыздæхгæйæ, фæстæмæ бынæттон колхозмæ бацыд, æмæ йæ сæвзæрстой хæдзарады фæскомцæдисон организацийы нымæрдарæй. Куыстуарзаг бæрнон æрыгон фæскомцæдисон организацийы разамонæгыл Æрæфы партийы райкомы кусджытæ сæ цæст æрæвæрдтой, æмæ сæ хъæппæрисæй æрвыст æрцыд Стъараполмæ советон партион скъоламæ. Ахуыры фæстæ йæ снысан кодтой Калинины колхозы æхсырытоварон фермæйы хицауæй, æмæ дзы кад æмæ радимæ фæкуыста, 1985 азы та хæрзмыггаг фосдарæн хæдзарад «Осетия»-йы (ныртæккæ – акционерон æхсæнад «Радуга») фосдарæн æхсырытоварон комплексы сæргъы æрлæууыд æмæ ам дæр «йæ ахуыр нæ фехæлдта» – æнæхин æмæ разæнгардæй дзы бакуыста 35 азы – пенсийы ацæуыны онг.

Йæ фæллойадон æнтыстдзинæдты тыххæй Езеты кадджын хистæр хорзæхджын у бирæ хæрзиуджытæй, фæскомцæдисон организацийы Центрон комитеты риуылдаргæ нысан «Æрыгон раззагдæрæн»-æй, уæлдæр куыд фæбæрæг кодтам, афтæмæй йын лæвæрд æрцыд Цæгат Ирыстоны хъæууон хæдзарады сгуыхт кусæджы ном, у фæллойы ветеран, йæ кады гæххæттыл та, зæгъын æмбæлы, кæрон дæр нæй. 2020 азы та ма йæ хæрзиуджытыл иу бафтыд – республикæйы раздæры сæргълæууæг Битарты Вячеславы бардзырдмæ гæсгæ йын лæвæрд æрцыд майдан «Ирыстоны намысæн» йæ бирæ азты хъазуатон фæллой æмæ нæ адæмон традицитæ бахъахъхъæныны хъуыддагмæ йе стыр æвæрæны тыххæй. Уымæй уæлдай ма Езей-фырт алыхуызон æхсæнадон хæрзиуджытæй лæггад конд æрцыди.

Фæлæ, æвæццæгæн, алы адæймагæн дæр йе стырдæр хæрзиуæг йæ бинонтæ сты, æмæ уыцы хъуыддаджы дæр Езеты Петр фæзминаг у. Йæ цардæмбал Гецаты Цæрайы чызг Нинæимæ схъомыл кодтой æгъдауджын цот – Роберт æмæ Джульеттæйы, ныртæккæ сын цин кæнынц сæ зæнæг æмæ уыдоны кæстæртыл. Кæд Петр рагæй дæр нал кусы, уæддæр æй дзæгъæл бадтгæнгæ нæ фендзынæ. Куыд кадджын хистæр, дзырддзæугæ нæртон лæг, афтæ йæ агурынц бирæ рæттæм, зиан æмæ цины æгъдау раттынмæ – арæхстджын.

Цыколайаг Нигкоты Алыбег лæгæй-лæгмæ Езеты Петримæ зонгæ нæу, фæлæ йын йæ бирæ фарны хъуыддæгты тыххæй фехъуыста æмæ мæнæ куыд зæгъы:

- Фæсаууонмæ йæ хорз зонын. Иумæйагæй нæм цы ис, куы бафæрсат, уæд чиныг «Герои без Золотых Звезд»-ы мæ фыды фыд, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты активон архайæг Нигкоты Безайы тыххæй тынг зæрдæбын ныхæстæ загъта, æмæ дзы уый тыххæй стыр бузныг дæн. Цалынмæ нæ Ирыстоны Езеты Петры хуызæн зонынджын хистæртæ уа, уæдмæ ирон адæмæн, куыд наци, фесæфынæй тæссаг нæу æппæтдунеон глобализацийы.

Дыгургомæй рацæуæг дзыллæйæн Езеты Петр у дæнцæг, кадджын, комы нæ, фæлæ æппæт Ирыстоны лæг. Ахæм кады аккаг та у йæ куыстуарзондзинад, нæ адæмы традицитæ, нæ чысыл райгуырæн бæстæйы истори, ирон æгъдау хорз кæй зоны æмæ кæстæр фæлтæрæн йæ зонындзинæдтæй цæстуарзонæй кæй хай кæны, уый тыххæй. Бирæ азты ма дæ уарзон бинонтимæ зæрдæрайæ фæцæр нæ кадджын хистæр. Нæ зæрдæ дын зæгъы æнæниздзинад, йæ кæстæрты хуртæй бафсæдæд!

ХЪАРДАНТЫ Тимур,

Дигорайы цæрæг.