Аййев, рæсог, гъæздуг æма зæлланггæнгæ дигорон æвзагбæл дессаги поэтикон шедевртæ ка ниффинста æма финсуй, уæхæн исфæлдистадон косгутæ нæмæ Хуцауи фæндæй адтæй æма ес, кæд берæ нæ, уæддæр. Уонæй еу æй, нæ сæр бæрзæндти кæмæй хæссæн, поэт, прозаик, публицист, журналист, Хидирти Батæрбеги фурт Ехъя.  Ке зæгъун æй гъæуй, Ехъяйæн поэзий тумугъи бантæстæй æцæг исфæлдистади æнæкæрон бундортæ басгарун. Æнæмæнгæ, парахат æй Ехъяйæн æ поэтикон диапазон: æнкъард, трагикон мотивтæ, царди нисанеуæгбæл уæззау сагъæстæ, исфæлдистадон косæги уодхайраг дузæрдуг, хуæрзаййев ходæнбилæ заргутæ уарзондзийнадæбæл. Æ исфæлдистадон бундор – ниффинста авд поэми, сæдæй фулдæр æмдзæвгитæ, радзурдтæ, очерктæ, кæцитæ неке уадзунцæ æвæлмастæй. Æ финститæ рацудæнцæ æртæ киунугемæй: «Адæми фарнæ», «Есе» æма «Уазай буни».

Хидирти Батæрбег æма Зурмæхани фурт Ехъя райгурдæй 1934 анзи 1 июли Лескени гъæуи. Æртæ анзи ибæл ку исæнхæст æй, уæд æ фидæ Батæрбек æверхъау мард ракодта, еци рæстæги НКВД-и косгутæ æрбацæуиуонцæ, æма ке æ кустæй, ке æ бийнонти æхсæнæй ракæнионцæ. Цубур рæстæгмæ ке маргæ ракæнионцæ, ка хасти фæууидæ ма æ кой, æ гъæр дæр нæбал исигъусидæ. Еци исæфтитæй адтæй Хидирти Батæрбек дæр, кæци æдеугурæй рацардæй æртиндæс æма инсæй анзи.

Уотемæй Зурмæхан байзадæй седзæргæсæй æхсæз сувæллоней хæццæ. Æ бон куд адтæй, уотæ сæ исбайлæгъ кодта, ахурдзийнадæ син равардта, царди тонхи сæ рауагъта. Уонæй сæ еу адтæй, ке туххæй æрæмбурд æнцæ еци бон, етæ.

Ехъя адтæй зæрдæргъæвд сувæллон, райони хуæздæр ка ахур кодта, уонæй еу. Скъола каст ку фæцæй, уæд республики фæлварæнти фæууæлахез уогæй, бацудæй Мæскуй Ломоносови номбæл университетмæ. Уой дæр каст фæцæй хъæбæр хуарз бæрæггæнæнти хæццæ. Ку исæздахтæй æ райгурæн зæнхæмæ, уæд косун райдæдта Хуæнхон-металлургон институтти газетти редакторæй. Ехъя куста Ирæфи æма Дигори райони фæскомцæдеси райкомти 2 -аг секретарæй, райони культури хаййади, скъолати.

Ехъяйæн æ зæрдæ ристæй, æгæрон уарзтæй ци маддæлон æвзаг уарзта, йе æлхъивд ке цудæй, уой фæдбæл. Æма ибæл æ царди медæги хуæздæр хуарз ци æрцудæй, зæгъгæ, уæд йе адтæй дигорон æвзагбæл рацæуæг республикон журнал «Ирæф» æма республикон газет «Дигорæ». «Нур ба ку рамæлон, уæддæр Хуцауæй арази. Æгайти ма, мæ цæстæй кæсгæй, райдæдтонцæ цæун журнал «Ирæф» æма газет «Дигорæ» нæ маддæлон æвзагбæл», - дзурдта Ехъя. «Дигорæ» газетти æ фиццаг рауагъдтитæй 1999 анзмæ куста бæрнон редакторæй.

Арæх æ финстæгутæ æрвиста нæ райони газетмæ дæр мухурмæ. Æма ин сæмæ газеткæсгутæ дæр æнгъæлмæ кастæнцæ. Куд загътан, уотæ устур аргъ кодта маддæлон æвзагæн, ма финсгæ дæр уобæл кодта. 

Хидирти Ехъя адтæй æ адæми патриот, кæци ирæзгæ фæлтæри разæнгард кодта райгурæн бæстæ уарзунмæ, дигорон æвзаг æма поэттæн, финсгутæн аргъ кæнунмæ, уомæн æма нин етæ æфтаунцæ царди аллихузи фæззелæнтæн аккаг аргъ кæнунбæл. Фæндуй нæ, Ехъяйæн йе нæмæлгæ ном æгас Иристони адæмти зæрдити дæр куд лæууа, йе мдзæвгитæн ин куд аргъ кæнонцæ, æ царди хабæрттæ ин куд зононцæ, нæ Иристони зæнхæбæл ба Ехъяй хузæн кадгин лæгтæ фулдæр куд уа. Æ райгурæн гъæу Лескени киунугæдонæ хæссуй Хидири - фурти ном.

Ехъяйæн æ хор раги ранигулдæй, фал æ поэзи байзадæй æгæстæн, куд арви айдæнæ, куд хори тунæ, кæци нæ ахур кæнуй адæймаги ном бæрзонд хæссунбæл. Мах ба уæ зонгæ кæнæн æ исфæлдистади хæццæ.

БАБОЧИТИ Э.

 

Хидирти Ехъя

 

Мади уарзт

Хæфсæмæ дæр æ бæдолæ

Хори тунæ, дан, кæсуй,

Мадæмæ дæр æ хъæболæ,-

Цъифи дæр ин æй нивдолæ,-

Цидæр хори гъар хæссуй.

 

Сувæллонæй æй æ рони

Радав-бадав фæккæнуй.

Ку ин бахауй зин бони,

Уæд уой азарæй æмбони

Сах æ хурфи никкæуй.

 

Æ хъæболи исбаргъоммæ

Берæ æнзти фæббæллуй.

Ку ин рандæ уй изолмæ,

Уæд фенкъарддæр уй комкоммæ,

Æрхунæй ибæл мæлуй.

Æ хъæболæ царди тонхи

Ку рацæуй æд æгъдау,

Нæ фæуунцæ уæд иронхи

Æ зин бæнттæ царди тонхи

’Ма ходуй гъе уæд хорау.

Æ хъæболæ цардивæрди

Ку рæдуйа еудадзуг,

Тæхсгæ фудтæ, сæдæ марди

Æрфестæг уй уæд æ царди,

’Ма хуæруй æй цæстисуг.

 

Мади уарзтæн ци’й æ цори

Е цъæх денгиз, е цъæх арв?

Ци’й æ цори зæнхи къори,

Кæд æма молуй зинг хори

Æ уарзтæй тавгæй, йе мах?

 

ӔРХӔН

 

Минкъий уогӕй, тугъди бӕнтти

Мӕ рагъӕй ласинӕ сог;

Бӕгъӕнвадӕй нӕ тар гъӕдти

Седзӕрау уинӕ ӕстонг.

Салд къотӕрбӕл тӕхгӕцъеутӕ

Бадиуонцӕ мӕ уӕлгъос;

Къахдзонӕгътӕбӕл биццеутӕ

Гурионцӕ мӕ фалдзос.

Фӕндӕуидӕ мӕ сӕ хӕццӕ

И бӕрзонд къолтӕй гурун.

Фал нӕ уидӕ мин уой бӕрцӕ

Евдӕлон рӕстӕг ӕппун.

Минкъий уогӕй тугъди бӕнтти

Ке нӕ байдзулдтӕн меʹфсес,

Уомӕ гӕсгӕ син меʹрхӕнти

Иронхгӕнӕн некӕд ес!

 

 

ЕʹСТУР ЗИНТӔЙ ӔЙ ФӔЛЛАД

 

Нӕ синхонти зӕронд уосӕ

Еʹстур зинтӕй ӕй фӕллад,

Ӕ кӕун цӕуй мӕ гъосмӕ

Сӕ дзатматӕй фур ӕнкъард:

«Сау сасуки ӕнгон тугъдӕй

Куд нӕ калон цӕстисуг,

Фидибӕсти Устур тугъди

Ку никкалдӕй мӕ мӕсуг!

Куʹсӕмбалдӕй цъӕх-сурх зингӕй

Мӕ лӕги зӕрди си фат,

Нӕ тӕрвазбун ку нийизгӕй

Ӕхе къохтӕй худ цӕфхат.

Мӕ фуртӕн мин ӕхе мӕрдӕй

Ку бауазал ӕй мӕ арт,

Меʹнсувӕртӕн сӕ фӕсмӕрдӕ

Ку бабун ӕй мӕ цӕгат».

Нӕ синхонти зӕронд уосӕ

Ӕ зинтӕй уогӕй фӕллад,

Гъе уотӕ кӕуй ӕноси

Сӕ дзатмабӕл фур ӕнкъард.

 ФӔНДАГ

 

Мӕ Фидибӕстӕ Кавкази

Ӕй алцӕмӕйдӕр зӕрдгин.

Дууехгонд ке 'й нур мин анзи,

Еунӕг е кодта мин зин.

 

Фӕддууӕ 'й кодта зин равги

Нӕ историй зелгӕ цалх,

'Ма уой бӕллахӕй фӕндаги

Бакъуӕрдта хонхбӕл ӕ къах.

 

Ралух ӕй кодта цӕхгӕрмӕ

Ӕхсӕнгоренау нӕ хонх,

Кӕрӕдземӕн уӕд уой сӕрти

Куд истайанӕ нӕ къох.

 

Нӕ фиддӕлтӕ йбӕл сӕ доги

Бӕргӕ къӕртт кодтонцӕ над,

Фал февдулгӕй сӕ сау тоги

Никкалдтонцӕ йбӕл сӕ цард.

 

Фӕдзахста си еу гъе уотӕ:

"Мӕ мардбӕл дӕр ма никкотӕ,

Циртдзӕвӕн мин ма ниссагътӕ,

Над кӕнун ба ма ниууагъта".

 

Инней уойсиат уотӕ зонун:

"Кордзӕнӕн уи мӕ сигитмӕ,

Над ку 'сцӕттӕ уа, ка й зонуй,

Ним-мӕмӕй гъӕр кӕнтӕ циртмӕ".

 

Бацудӕнцӕ йбӕл мӕрдтӕмӕ,

Зӕрдӕдзоргӕй, зӕрдристӕй,

Ку кастӕй син сӕ нӕдтӕмӕ,

Сӕ догӕ ба фудцӕстӕй!

 

Уӕрӕсей паддзах сауӕнгӕ

Фӕййиста уонӕй хъалон,

Фал не 'руагъта ӕхе уӕнгӕ,

Сӕ нӕдти кой и руймон.

 

Тох кодтонцӕ гурдзиаг кънйӕзтӕ,

И нади нихмӕ ӕдзох,

Ку 'сеу адтайдӕ нӕ бӕстӕ,

Ревӕд кодта уӕд сӕ къох.

 

Сӕ медбӕстӕ син се 'лдӕрттӕ

Сӕ хъаури 'сеуӕй тӕрсгӕй

Сӕ коййӕй дӕр ӕхсӕн нӕдтӕн

Мӕлгӕ кодтонцӕ мӕстӕй.

 

Не 'фхуӕрд адӕмбӕл сӕ нети

Нӕ разиндтӕй фӕххуӕцӕг,

Къахнадбӕл салдӕнцӕ мети,

Уалӕ ме 'вдесӕн ӕфцӕг.

 

Ниссӕбӕл котӕ, фӕсевӕд,

Сӕ дуйне сӕбӕл фӕцӕй

Над не 'скӕнгӕй. Сӕ тӕрегъӕд

Се 'фхӕргути фӕцӕй!

 

Ӕгайтима син раст адӕм

Райстонцӕ уӕддӕр сӕ тог, -

Бундор садзгӕй нӕуӕг цардӕн

Ниццагътонцӕ син се 'рдог.

 

Ниллӕугӕй нур раст фӕндагбӕл

Нӕ историй зелгӕ цалх,

Ӕгайтима ӕ фӕндагбӕл

Ниллӕцъ ӕнцӕ 'лдар, паддзах.

 

Иссӕребар ӕй Фӕскавказ

Не 'фхуӕрд Хонсар Иристон!

Не 'ннӕ Иристон цӕгатварс

Ӕй республикӕ 'хсицгон!

 

Некӕмӕй фӕууӕн фӕдеси

Фӕстагдӕр ӕма дӕлдӕр,

Не стур Советон Цӕдеси

Ан адӕмти 'хсӕн ӕмсӕр.

 

Фестадӕй не 'хсӕн ӕносмӕ

Астӕуцӕгиндзӕ нӕ хонх,

Кӕрӕдземӕ йбӕл не сонмӕ

Над кӕнун ба нӕ ан иронх.

 

Ба ин къӕртт кодтан ӕ хурфи

Ӕ бӕрӕг астӕу тъунел,

Фал не 'вдулуй тоги пурфи,

Кӕддӕрау нӕ къох, нӕ бел.

 

Ес нин Мæскуйӕй, Кавказӕй

Ӕнхос кӕнунмӕ стур зеу,

Уобӕл мӕлӕн нӕ фурцийнӕй,

Иристон ке суодзӕй еу!

 

1984 анз.

 

Алли адæймагæн дæр скъола æй еци къæпхæн æ царди, кæци ин ниввæруй бундор æ идарддæри цардарæзтæн, кæций медæгæ 11 анзей дæргъи йе ʹмгæртти хæццæ рарветуй игъæлдзæг рæстæгутæ, райсуй зонундзийнæдтæ, кæцити ин æнæвгъауæй фæддæттунцæ æ ахургæнгутæ, базонгæ уй си фиццаг уæлахезтæ æма къулумпидзийнæдти хæццæ. Еу загъдæй, скъола исуй æ дуккаг бундор, кæцими æрлæууй æ къæхтæбæл федар æма нæуæг нисæнттæ æрæвæруй æ размæ, цæуй сæмæ разæнгардæй.

    Архайдтонцæ бæлвурд зонундзийнæдтæ райсунбæл аци анзи рауагъдонтæ дæр. Лæдæрдтæнцæ ʼй идарддæр дæр сæ ахури фæндæгтæ ке хезунцæ, цæмæй си царди алкедæр æ бунат иссера æма ибæл федар ампъезтæй цæуа, уомæй.

    11 анзи ку ратæхунцæ еу бонау, фæстаг дзæнгæрæги фæсте рауагъдонтæ фæлварæнтæ ку радтунцæ, уæд сæ номбæл арæзт æрцæуй рауагъдон изæр. Арæзтæй, бæрæгбонмæ игъæлдзæгæй æрæмбурд æнцæ райони рауагъдонтæ, уарзон син кæци скъола иссæй, уордæмæ. Æма син дессаги рæсугъд фæдзæхститæ фæккодтонцæ сæ ахургæнгутæ, сæ разамонгутæ, скъолати сæргълæугутæ, Ирæфи муниципалон райони бунæттон хеунаффæйади ахуради управлений косгутæ. Йетæ иссердтонцæ зæрдæмæгъаргæ фæлмæн æма нифсæвæрæн дзурдтæ. Уой фæсте син лæвæрд æрцудæнцæ сæ ахури æвдесæндартæ – аттестаттæ. Кæмæдæрти иуазæгуати æрцудæнцæ нæ зундгонд зарæггæнгутæ, кадæртæ ба сæхе хъæппæресæй исаразтонцæ цубур концерттæ.     

    Нæ райони аци анз æдеугурæй 11 кълас каст фæцæй 79 рауагъдони. Уонæй дууин фондз райстонцæ майдантæ: 11 -сугъзæринæ, 14 - æвзестæ. Еумæйаг Паддзахадон фæлварæнтæ раттун сæ къохи бафтудæй æгас ахурдзаутæн дæр. Майдантæ ка есуй, уонæн сæ фæлварæнти бæрæггæнæнтæ адтæнцæ бæрзонд, уома нæ бон зæгъун æй, ма сæ зонундзийнæдтæ бæрзонд æмвазадæбæл ке `нцæ, уой исбæрæг кодтонцæ. Устур цардмæ сæ рафæндараст кæнунмæ æма син арфи дзурдтæ иссеруни туххæй сæмæ сæ рауагъдон изæрмæ æрбацудæнцæ, уал анзей дæргъи ке къохти фæгъгъомбæл кодтонцæ, æнæвгъау син æ уарзт æма æ зæрди гъар ка лæвардта, зонундзийнæдтæ ке фæрци райстонцæ, еци ахургæнгутæ, ниййергутæ, æмбæлттæ. Хъæбæр фæццийнæ кодтонцæ, гъазтизæри зæлтæ игъустæнцæ идæрддæбæл.

    9-аг кълас каст фæцæй нæ райони 167 скъоладзауи. Етæ дæр сæ паддзахадон фæлварæнтæ равардтонцæ æнтæстгунæй. Уонæй дæр кадæртæ цæуй идарддæри ахурмæ.

    Нæ зæрдæ син зæгъуй æгас рауагъдонтæн дæр устур æнтæстдзийнæдтæ, æнæнездзийнадæ æма сабур дуйне. Сæ размæ ци нисантæ æривардтонцæ, етæ сæ къохти бафтуйæнтæ. Рæсугъд æма раст нæдтæбæл сæ Еунæг Устур Хуцау рафандараст кæнæд, зæрдæрохсæй, æнæкъулумпийæй сæбæл цæуæнтæ.

                                                                 Бабочити Э.

     

    Цард хуарз адæмæй федауй. Хуарзи ном хæссунæн ба берæ гъуддæгтæ ес. Фиццаги дæр ба гъæуама уай адæмуарзон, раст æма хæларзæрдæ. Мæнæ мæ ци дууæ æригон лæппойебæл ниффинсун фæндуй, етæ æнцæ æвдесæн уомæн. Хосроти Агубе æма Виктор цæрунцæ Чиколай гъæуи. Сæ сувæллонæй син сæ ниййергутæ амудтонцæ, æхсæнади медæгæ райдзаст зæрдæй, адæмуарзонæй цæрунмæ ци менеугутæ гъæуй, уони, æма сæ етæ дæр арф ниввардтонцæ сæ зæрдити. Æнцæ ездон, æгъдаугин, кустуарзон, хуæрзтог зæгъгæ кæмæй фæззæгъунцæ, еуæхæн.

 

      Скъолай ма ку ахур кодтонцæ, уæддæр адтæнцæ бафæнзуйнаг кæстæртæ. Нур сæ идарддæри ахур хæссунцæ Дзæуæгигъæуи Институт Управлений юридикон факультетти. Ахур цæуй æнтæстгинæй, архайунцæ куд фулдæр зонундзийнæдтæ райсунбæл. Уолæфти рæстæг ма хуцаубони ба тагъд кæнунцæ сæ фиди уæзæгмæ. Ами уогæй, æрмæст ниййергути къох нæ, фал ма берæ гъуддæгти рарæуæг кæнунцæ синхæнтти къох дæр. Алли гъуддаги дæр æнцæ фæккæсунмæ цæттæ. Сæ цæстæнгас дæр некæд балæкъун кодтонцæ. Сæхуæдæг дæр ма дæ рафæрссæнцæ, мæ анхуси хай дæ ескæми гъæуй, зæгъгæ. Мадта сæ фæлмæн исдзурд дæр берæ хуæрзти аргъ æй. Æз си хъæбæр арфиаг дæн аци дууæ æнсувæремæй. Æнцæ бафæнзуйнаг. Лæдæрунцæ хестæрæн ци ᾿гъдау дæтгæй, ци кадæ ин кæнун гъæуй. Кæстæрти дæр архайунцæ раст надбæл ивæрунмæ, кæми гъæуа, уоми бауайдзæф кæнунцæ, фæррæдуйунæй бахеззæнцæ сувæллон дæр, се ᾿мхузони дæр. Агубе æма Виктор сæхе куд дарунцæ, ци нифс, зунд æма сæмæ хъаурæ ес, куд хуæрзуод æнцæ, уомæй бæрæг æй, устур гъомбæладон куст ке цæуй сæ хæццæ хæдзари. Ниййергутæ Тотраз æма Фатимæ сæхуæдæг дæр æнцæ раст, æнæхийнæ, адæмуарзон. Æма сæ кæстæрти дæр ахур кæнунцæ нæ дигорон æгъдау, хестæрти намус æма кадæ бæрзæндти хæссунбæл, фæнниллæг ун сæ нæ бауадзунбæл.

   Сæ цард рæсугъд уæд. Сæ къохти устур æнтæстдзийнæдтæ æфтуйæд. Хуцауи фарнæй хайгин уæнтæ. Сæ раст надæй макæд фæццодæнтæ.

                                                    Хайманти Афинæ

 

Нæй иронх Фидибæсти Устур тугъд... Фашистон тухгæнгутæ æнæнгъæлти æрбампурстонцæ нæ райгурæн бæстæмæ. Зиндони арт иссугъдæй. Багъудæй устур лæгдзийнадæ равдесун тугъди будури, цæмæй багъæуай кодтайонцæ нæ райгурæн бæстæ, нæ адæми сæребарæ цифуддæр знагæй. Фæсевæд тугъди будурмæ ку рандæ æнцæ, уæд гъæу цума фемир æй, æзмæлæг си нæбал адтæй, уоййау фестадæй. Арвæй цума устур дор æрхаудтæй, уой хузæн цæвддорау фестадæнцæ адæм.

       Тугъди ка адтæй, топпи цъухмæ ка кастæй, уазал акъоппити ка бадтæй, карз тох ка кодта цард æма мæлæти астæу, уони æхсæн Ирӕфи районӕй дæр берæ сахъ фурттæ адтæй, кæцитæ æхсистæнцæ æфсади рæнгъити, æвдистонцæ устур лæгдзийнадæ, кади ном искодтонцæ æрмæст сæхецæн нæ, фал ма нæ адæмæн дæр.

     1941 - 1945 æнзти Райгурæн бæсти размæ йе хæс кади хæццæ ка бафиста, уонæй адтæй Тотойти Омар Багай фурт дӕр. Райгурдæй 1912 анзи Чиколай гъæуи Ирæфи райони. Ку ралæхъуæн æй, уæд бийнонти гъуддаг бакодта. Æ цардæмбалæн равзурста Гъуцъунати Хадизæти (Аджат). Исæнтæстæй син æртæ сувæллони: дууæ кизги ма биццеу. Бийнонтæ дарун æнцон некæд адтæй, хъиамæт кæнун гъудæй. Омар дæр куста æма цийнæ кодта æ кæстæртæбæл. Цуппæрæймаг сувæллон нæма райгурдæй, уотемæй нæ бæстæбæл исæмбалдæй æбуалгъ хабар, кæци рæстæгмæ фемир кодта æнæнгъæлти адæми. Тугъдӕн ӕ тӕккӕ райдайӕни рандӕй знаги нихмӕ тохмӕ Омар дæр адæми хуæздæрти хæццæ. Еунæг сахат дæр нæ фæффæсвæд кодта æхе.

     Æ тугъдон фæндæгтæ адтæнцæ даргъ æма зин. Фал сӕбӕл цудӕй ӕдӕрсгӕй, федарӕй. Сурхгвардион Тотой-фурт æхе ӕвдиста бӕгъатӕр хӕстонӕй. Еудадзуг æ зæрдæбæл дардта æ тугъдон артбахуæрд æма æй æнхæст кодта райгурæн бæсти хъæболæн куд æмбæлуй, уотæ. Фал си еунæг минут дæр иронх нæ адтæнцæ хæдзари ке ниууагъта, еци уарзон бийнонтæ. Уомæн æвдесæн æнцæ æрмæстдæр тугъди будурæй ци финстæгутæ æрвиста æ бийнонтæмæ етæ. Арæх нæ финста, фал си алкæми дæр федарæй æвдиста нæ уæлахези æууæнкæ. Æ еу пъисмой финста æ цардæмбал Хæдизæтмæ: «Корун, ма кæд райгура биццеу, уæд ибæл исæвæретæ ном Валоди». Фæстаг финстæг исæрвиста Волгогради облæстæй 1942 анзи. 1943 анзи ба бийнонтæбæл исæмбалдæй сау хабар.

     Омар адтæй æхсæн дивизий æфсæддон. Волгогради ци æверхъау тугъд цудæй, уоми знаг дæрæн кодта. Фал бахаудтæй йе мбæлтти хæццæ уацари. Ами ин берæ зинтæ æвзаргæ рауадæй, фал уæддæр æ нифс нæ састæй. Алли хузи дæр архайдта ледзунбæл. Дууæ хатти исаразидæ раледзуни фадуæттæ, ма уотемæй беретæн байанхос кодта. Æртиккаг хатт ахуæдæг дæр гъæуама ледзгути хæццæ адтайдæ, фал ин нæбал бантæстæй. Уæззау сæйгæ фæцæй, ма æ бон нæбал иссæй. Æхе бæсти æндæр адæймагæн фадуат равардта исуæгъдæ унмæ, æ хъæппæлтæ ин ратгæй.

   Ку фæссæйгæй, уæд къæбæр дæр æ хъури нæбал цудæй, ма æ хуæруйнаг уæд еуемæн, уæд иннемæн радтидæ. Еци æгас гъуддæгтæ фæдздзурдта æ хæццæ уацари бафтуйæг, фал ин фадуат фæцæй исуæгъдæ унмæ, дигарайаг уæхæн лæг. Омар æй лæдæрдтæй, ке нæбал райервæззæй, уой, ма си хъæбæр ракурдта, цæмæй æ хæдзарæбæл сæрæгасæй ку исæмбæла, уæд ин æнæмæнгæ бабæрæг кæна æ бийнонтæ, радзора син æ хабæрттæ, кутемæй ма кæми фесавдæй, уони. Еци адæймагæн æхе бон не ссæй Чиколамæ иссæун, фал æ фуртæн ба сæ фæдздзурдта æгас хабæрттæ дæр, ма цалдæр анзи рацудæй, уотемæй еци фурт бабæрæг кодта Омари бийнонтæ. Æ фæстаг курдиадæ ин исæнхæст кодта.

    Кæци рауæн æвæрд æй æ мард, йе бæрæг нæй. Абони хеуæнттæ, æ байзæддæгтæ ин кумæ фæццæуонцæ къох байвæрунмæ, уой бæлвурд нæ зонунцæ. Йе уонæн æй зæрди нез. Фал си сæ сæртæ ба бæрзæндти хæссунцæ.

   Фидибæсти тугъди рæстæги нӕ райони цӕргутӕ ци скъухтдзийнæдтæ бавдистонцæ, етæ зундгонд æнцæ æгас дуйнебæл. Нæ нцæ иронх сæ байзайæггæгтæй æма сæ имисунцæ. Кадæ син кæнунцæ.     

                                                                  Бабочити Э.