В чрезвычайной ситуации С. Цагаев спас ребёнка, который держал в руках боевую гранату времён Великой Отечественной войны и не дал случиться трагедии. 

По словам Главы РСО-Алания Сергея Меняйло, это высокая оценка личного мужества, преданности делу, ответственности и готовности в решающий момент действовать без промедления. Такие люди – пример настоящей преданности своей стране.

Фæндуй  мæ,  раги  мæ  фиди  фидæй   аци   хеди  туххæй   ке  фегъустон,  уæхæн  хабар  ракæнун.  Е  адтæй  евгъуд  æноси  60-аг æнзти  райдайæни.  Æз мæ  бабай  хæццæ  адтæн  гъæуæн  кезуй  гъонгæс.  Сæрдигон  бон,  фонс  скъæрун   афонæ,  кæд   ма  рагигомау  адтæй,  уæддæр  нихæси   берæ  адæм  æрæмбурдæй   æма   цæбæлдæр   дзубанди   кодтонцæ.  Баба  мæнæн  уотæ: «Цо,  фонс  раскъæрæ,  æз  дæр  дæ  æййафун». Цæйбæрцæ  дæр  рæстæги  фæсте  мæ  раййафта.  

Бон æ  тухи  ку бацудæй  æма  рæфти  тæвди  фонс  тегъæбæл  ирдгæмæ  ку æрсабур æнцæ,  уæд  мах  дæр  еу  устур   дори  рæбун  нæхе  æруагътан.   Рæфтад   афонæ  адтæй ма,  нæ  хурдзини  ци  хуæруйнæгтæ   адтæй,  уонæй  искомидзаг  кодтан,  уазал  сауæдони  донæй  баниуазтан  æма  мах  дæр  уолæфтан.  Еу  минкъий  рæстæги  фæсте  мæ  баба,  Николай  Цопанти,  дзоруй: «Абони  рафæстиат  дæн.  Нæ  колхози  хецауадæ   цæунцæ   комидумæгмæ,  Дидинатæмæ  нæуæг  хед  исаразтонцæ,  ма  уой  игон  кæнунцæ.  Республики  хецауадæ  дæр  уоми  уодзæнцæ.  Уомæ  гæсгæ  ба  сагъæс  кæнун,   еци  хед  хумæтæги  хед  нæй.    Мæ  зæрди  æрæфтудæй  - паддзахи  дзамани  уоми   фиццаг  хатт   хед  ку ʹсаразтонцæ,  уæддæр   уордæмæ   æ   игон  кæнунмæ  æрцудæй  Терки  облæсти   хецауи  хуæдæййевæг,  еу  хъазайхаг  инæлар,  мæнæ   нæ  синхон   Гъæргинти  Гæбула   дæр   адтæй  æ  хæццæ».

Мæнмæ  дессаг  фæккастæй,  Гæбула  уоми  ци  архайдта,  æма   рафарстон: «Хед  аразæг  адтæй  æвæдзи?».  

- Радинæй  дзорон   хабар,  кæд  раги   адтæй, уæддæр.  Цæветтонгæ,    хеди  игон  кæнуни   гъуддаги  нæ  Мæхчески   саугин   Лаврентий  Церетелий  хæццæ   байагурдтонцæ.  Махæй  еске  гъæуама   нæуæг  арæзтадæбæл   исаргъудтайдæ.  Мах  афойнадæбæл  адтан   бунати.   Аразгутæ  æма   хецауади   номæй   ка  унаффæ  кодта,  етæ  дæр  уоми.  Банин  лæдæрун  кодтонцæ,   инæлармæ  ке  æнгъæл   кæсунцæ,  уой.    Берæ  рæстæг  нæ  рацудæй     ʹма  дин  кæсæн - бæхти  тачанкæ,   æ  фæсте  ба еу  20  хъазайхаги   тагъд  цудæй   æрбацæунцæ.  Тачанкæ  хедмæ  хæстæгдæр  æрлæудтæй,   бæхгинтæ  ба  будургæрон,  рарæнгъæнцæ,  уотемæй  ислæудтæнцæ.  

Инæлар  нæма  рахизтæй  тачанкæй, уотæ  имæ,  æнгъæл  ка  кастæй,  уони   хестæр   бауадæй   ма  ин  зæгъуй: «К  церемонии  открытия  все  готово.  Ждали  вас.   Только  вот  кому  поручить  освящение  моста – священнику  Махческого или  Галиатского  прихода?»  Инæлар  дин  ку  рафæрсидæ: «Галиатского?»  Æхе  фæстæмæ  фæззилдта  ма  хъазайхæгтæрдæмæ  фæгъгъæр   кодтæ: «Гаврюша!»  Бæхгинтæй еу  æ  медбунатæй бæх  уотæ  фесхуста  ма  20-25   метремæ  карз  тъæбæрт   æрбакодта, бæх  æ фæстæгутæбæл   фæллæуттæй, лæг ба  дзоруй: «Слушаюсь,  Ваше  Высокоблагородие!»  Кæсын,  æма  дын   уый  та  нæхи  Гæбыла.  Инæлар  æй  рафарста: «Ты  его  знаешь?»  «Так  точно!  Мой  сосед!» - дзуапп  равардта  Гæбула.   Инæлар  сæмæ  райамудта   мæнæрдæмæ: «Пускай   он  исполняет  церемонию   освящения». 

Æз   дести  бафтудтæн.  Гæбула,  зæронд   лæг,  сæ  рази  хорбадæн   кæнидæ.   Æвæццæгæн,  уотæ  æн-

гъæл  адтæн   æма  алкæддæр  уотæ  адтæй. Баба ба  мин  загъта - æ дзамани  Гæбула  адтæй   гъæйт   лæ -хьуæн,  паддзахи    хъазайхаг  æфсади   рæнгъити  фæцæй  берæ  æнзти, адтæй  тугъдон, унтер-офицер.   Паддзахи  хуæрзеугутæ  дæр  имæ  адтæй  цалдæр.   Мадта  кафгæ ба уотæ  кодта ʹма  ибæл  цæстæ  нæ  хуæстæй,  æхе  ку  фехсидæ,  уæд  æ  ходæй  царбæл  фембæлидæ.

Гъеуæхæн  хабар  фегъустон  «æхсинтти  хеди»  исарæзти  фæдбæл.   

Цопанти В. Б., фæллойни ветеран.            

Æз еу кедæр бафарстон,

- Уæд алци дин парахат! – 

Уæхæн дзуапп си райстон.

- Рæдуис, - загътон ин æз, -

Æй æндæр, мæ хор, амонд:

Дæ бæстæн раттун е ᾿хæс,

Ку гъæуа, удта – дæ уод.

Фидибæсти Устур тугъд… 

Фæшистон тухгæнгутæ æнæнгъæлти æрбампурстонцæ на Райгурæн бæстæмæ. Зиндони арт иссугъдæй. Багъудæй устур лæгдзийнадæ равдесун советтон адæми тугъди будури, цæмæй цифуддæр знагæй багъæуай кодтайонцæ нæ зæнхæ, нæ адæми иссæребарæ кодтайонцæ. Æма сæ къохи бафтудæй еци гъуддаг, фал ци æгæрон устур аргъ федгæ рауадæй нæ адæмæн.

Нæ минкъий Иристонæй Фидибæстæ багъæуай кæнунмæ рандæй науæдзæ мин тугъдони. Сæ фулдæр адтæнцæ æригон, царди адæ дæр ка нæма балæдæрдтæй, уæхæн лæхъуæнтæ æма киндздзон кизгуттæ. Беретæ си нæбал исæздагъдæнцæ сæ фæрнуг хæдзæрттæмæ, нæбал фæййидтонцæ сæ ниййергути…

Тохи зар ка исиста, уони хæццæ адтæнцæ нæ финсгутæ дæр. Беретæ си царæфтуд бацæнцæ – се нæфинст зартæ фæххастонцæ сæ хæццæ. Иннетæ ба тохфæлладæй исæздæхтæнцæ сæ фиди уæзæгмæ æма адæми уодварнæн архайдтонцæ.

Фидибæсти Устур тугъди будурмæ æригон лæппойæй ка рандæй фиццæгти хæццæ, уазал акъоппити ка бадтæй, карз тох ка исамадта цард æма мæлæти æхсæн, еци сахъ фурттæй еу адтæй Кертанти Хаджиомари фурт 

Тъæхир дæр. Райгурæн бæсти размæ е ᾿хæс бафиста кади хæццæ. 

Кертанти Хаджиомари фурт Тъæхир райгурдæй 1922 анзи, Чиколай гъæуи хумæтæг зæнхкосæг бинонти. Æнтæстгинæй фæцæй каст астæуккаг скъола. Хуæрз æригонæй æхе æвзарун райдæдта æмдзæвгитæ финсунбæл. Фал, гъулæггагæн, æ фиццаг литературон куститæ мах уæнгæ не рцудæнцæ гъæуайгонд. Мухур æй кодтонцæ газет «Социалистон Дигорæ», «Рæстдзинад», журнал «Мах дуг»-и. Ма уони дæр ма нур ка иссердзæнæй!

Кертанти Тъæхир нæ райста уæлдæр ахургонддзийнадæ, уомæн æма ин æ царди уавæртæ, ма Фидибæсти устур тугъд æ фæндитæ фехалдтонцæ. «…1941 анзи фудгол нæ бæстæмæ ку æрбалæбурдта, уæд фæсевæди сæрæндæрти хæццæ тохи уæззау фæндæгтæбæл æрлæудтæнцæ райони газетти косгутæ - Гобети Данел, Кертанти Тъæхир, Тегати Сулеман, Керчелати Тазрет, Хекъилати Мæхæмæт æма æндæртæ…», - финста Амилахуанти Хизир æ уацхъуд «Лæгæн æ кадæ æносон æй», зæгъгæ, уоми газет «Ирæф»-и.

Тъæхир хуæрз æригонæй фиццаг хатт тохи циренмæ бахаудтæй Хърими æрдæгсакъадахи. Уоми Кертани - фурт æхе бавдиста хъæбæр сæрæн æма бæгъатæрæй. Æ тугъдон фудæбæнттæ адтæнцæ даргъ æма зин, фал сæбæл Тъæхир цудæй æдæрсгæй, федарæй. Еудадзугдæр æ зæрдæбæл дардта æ тугъдон ардбахуæрд æма ᾿й æнхæст кодта куд гъудæй, уотæ.  Æ устурдæр бæллец адтæй знаг дæрæнгæнгæй сауæнгæ Берлини уæнгæ бахъæртун. Берæ рауæнтæбæл æй æрхастонцæ æ тугъдон фæндæгтæ.  Берæ гъæутæ ма горæттæ уæгъдæгонд æрцудæй уоми немуцæгтæй. Еу уæхæн гъæубæл устур тогкалæн тугъди хъæбæр уæззау цæф фæцæй 

Тъæхир. Бахаудтæй госпитæльмæ, ма си фæцæй берæ рæстæг. Дохтиртæй æ къæхтæбæл бæргæ æрлæуун кодтонцæ, фал ин идарддæр тохуни уавæр нæбал адтæй, æ цæфтæмæ гæсгæ, ма ин æ райгурæн гъæумæ æздæхгæ рауадæй. Йе ᾿нæнездзийнадæмæ гæсгæ ин фадуат нæбал адтæй знаг дæрæн кæнунмæ. Фал куд æцæг коммунист æма патриот, уотæ федарæй æууæндтæй сæребарæ æма райдзастдæр федæни ралæудбæл. 

Тъæхир адтæй дуккаг къæпхæни инвалид. Æ бæгъатæрдзийнади фæдбæл ин лæвæрд æрцудæй хуæрзеугутæ æма Кади гæгъæдитæ.

Поэт, прозаик, курдиадгун журналист æ цард периодикон мухури хæццæ исбаста раги, фарæстæймаг къласи фæсте Ирæфи райони раздæри газет «Социалистон Дигори» уацхæссæгæй ку райдæдта косун Фидибæсти Устур тугъди размæ. Æма æ фæццæфи фæсте дæр æ дæсниадæ нæбал раййивта. Фæллойнæ кодта Ирæфи æма Дигори райони газеттæ «Ленинон»-и æма «Коммунист»-и, цалдæр анзи ба «Рæстдзийнад»-и редакторæй. Куд финсæг, уотæ æхе ивæрæн бахаста нæ дигорон литературæмæ, æхе сæрмагонд бунат си иссердта. Сæрмагонд бунат ахæссуй æ исфæлдистади тугъди темæ. Е ᾿мдзæвгити разæнгард кодта сæребарæбæл тохмæ адæми, нифс син æвардта, ма кæд æхе бон хуæцæнгарз райсун нæбал иссæй, уæддæр карз тох амадта æ финсæн сесæй. 

 Размæ, тугъдонтæ, цæуетæ!

Скæнтæ Берлинмæ уæ каст!

Знаги æдæрсгæ цæветæ!

Знагæй есетæ нæ маст!

Размæ, бæгъатæр фæлтæртæ!

Ленини ᾿хсаргин цæуæт!

Размæ, Нигулæнæрдæмæ!

Размæ, фудголæн мæлæт!  

Райгурæн бæсти кадгин хъæболæ – зæгъæн ес Кертанти Тъæхирæй. Иристон гъæуама сæрустур уа Тъæхири хузæн адæмæй, кæцитæ еузæрдионæй гъæуай кодтонцæ райгурæн зæнхæ, сæ реуи æмбæрцæ цудæнцæ знаги нихмæ, сæ бæгъатæрдзийнадæй кадæ искодтонцæ нæ Фидибæстæн.     

Бабочити Э.                             

Мероприятие объединило участников и экспертов из субъектов Северного Кавказа и других регионов России – предпринимателей, продюсеров, архитекторов, дизайнеров, мастеров народных художественных промыслов и представителей органов власти.

Тема форума в этом году – «Этно мы» – символизирует соединение национальных традиций с новыми творческими проектами, придающими Кавказу уникальный культурный акцент.

Сергей Меняйло отметил, что на федеральном уровне креативные индустрии рассматриваются как полноценная отрасль, и для Северного Кавказа с его яркой самобытностью жизненного уклада важно следовать тенденциям развития креативной экономики и при этом сберечь свою индивидуальность. 

– Кавказ – это особая территория с особой культурой и, главное, с особыми людьми. У народов, населяющих Кавказ, различные традиции и обычаи, но объединяет нас общий культурный код, который складывается из таких ценностей, как знаменитое кавказское гостеприимство, уважение к страшим, особое отношение к женщине, готовность прийти на помощь ближнему. Мы можем в едином порыве решать общие задачи. Время диктует свои условия и еще несколько лет назад никто не знал, что такое креативные индустрии. А сегодня – это отрасль экономики, которая одновременно и самостоятельна, и пронизывает многие другие сферы. Как ее дальше развивать так, чтобы сохранить свою национальную индивидуальность и при этом идти в ногу со временем, можно решить на таких площадках, как этот форум. Мы совместно должны решить, как в условиях современных реалий следовать прогрессу и при этом оставаться самими собой, гордиться своими корнями и сохранить уникальные традиции. Обмен мнениями идет на пользу всем участникам диалога, позволяет расширить кругозор, а если есть творческий полет мысли, то любые идеи становятся реальностью! – сказал Сергей Меняйло. 

Экспертами на пленарной сессии выступили председатель Союза креативных кластеров, управляющий партнер Института развития городов «Полис» Илья Токарев, руководитель событийного отдела АНО «Центр 800» (г. Нижний Новгород) Алена Потемкина, декан факультета искусств СОГУ им. К.Л. Хетагурова, арт-директор Дома Вахтангова Мадина Атаева, ресторатор Тамерлан Засеев. Модератор диалога – генеральный директор АНО «Креативный путь», генеральный директор АНО «Дирекция международных книжных выставок и ярмарок» Елена Гребенева. 

Для участников подготовили тематические площадки по таким направлениям, как образование в креативных индустриях, развитие народно-художественных промыслов, пространственное развитие территорий, событийная экономика, гастрономия. Отдельный блок форума «Кавказский акцент» посвящен архитектурной сфере и приурочен к Году архитектуры, объявленному в Северной Осетии в 2026 году. Ряд мероприятий запланирован в рамках насыщенной культурной программы, среди которых – вернисаж художников Кавказа «Город смотрит», ярмарка изделий мастеров народного промысла, этно-фьюжн-фестиваль «Пысыра». Также работают гастрономические площадки. 

Форум проводится Фондом развития креативных индустрий РСО – Алания при поддержке Правительства РСО – Алания и содействии Агентства стратегических инициатив (АСИ).