Цæмæй райдайуй Райгурæн бæстæ? Аци фарстайæн алке æмхузон дзуапп нæ фæддæттуй, фал, мæнмæ гæсгæ, алцœмœй растдæр œй мæнæ аци гъуди: "Райгуырæн бæстæ райдайы авдæны зарæгæй, мадæлон æвзагыл цы авдæны зарæг вæййы, уымæй". Зæгъæн ес, Иристон райдайуй ирон æвзагæй. Махæн Хуцау равардта уœхæн амонд, æма Иристони зæнхœбœл райгурдан иронæй. Нæ фиддæлти фарнœ æма æгъдæуттæ царди едæгтæ œнцœ æмæ не `хæс œй, уонæй ци рæсугъд æгъдæуттæ байзадœй, уони цæсти гагуйау багъœуай кæнун, еузæрдион сœбœл ун. Уомæн, æма нæ фиддæлтæ исæфæн кæмæн нæййес, еци ирон фарнœ сœ хœццœ нæ фœххастонцœ, махæн, сæ байзæддæгтæн, æй ниууагътонцœ кæрæдзей уарзунæн, рæсугъддæр цæрунæн а - зæнхœбœл. Мах сæрбæрзонд ан, ирон ке ан, уомæй. 

Берæ рæсугъд æгъдæуттæ адтæй æма ес ирон адæммæ. Æма цæмæндæр дзубанди ку рацæуй ирон æгъдауи туххæй, уæд беретæ фулдæр хатт райдайунцæ ирон бæрæгбæнттæ æмæ ирон финги æгъдæуттæй. Етæ дæр ахсгиаг куд нæ ̕ нцæ. Фал, уæддæр, аци анз Советтони астæуккаг скъолай ци конкурс - æркаст арæзт æрцудæй «Ирон дæн æз» зæгъгæ, уой амонæг Гуйти Миленœ куд загъта, уотемæй ахсгиагдæр æмæ вазуггиндæр æй адæймаги царди уаг, æхе даруни фæткæ.

Устур цœстœдард аци гъуддагмœ дарунцæ Цœгат Иристони республикон œхсœнадон œзмœлд «Еудзийнадœ», зœгъгœ, уой иуæнгтœ. Сæ конкурс - æркаст "Ирон дæн æз" иссæй традицион, республики царди нимад æрцудæй ахсгиаг фæззиндбæл.

Конкурси архайæг æригон кизгуттœ царди медæгæ нурма фиццаг къахдзæфтæ кæнунцæ. Берæ дессаг скъухтдзийнæдтæ син нæма бантæстæй, фал бал абони фæнзуйнагæй æвдесунцæ сæхе алли гъуддаги дæр – царди, æгъдауи, ахури. Архайгутæ гъæуама равдистайонцæ куд зонунцæ маддæлон æвзаг, куд зонунцæ нæ фиддæлти рæсугъд æгъдæуттæ, куд арæхсунцæ аййевадæмæ. Æма сæ къохи бафтудæнцæ аци гъуддæгтæ.

Конкурси амонæг æ разнихас райдæдта дессаги рæсугъд, зæрдæмæдзæугæ дзурдтæй нæ ирон фарнæ æма æгъдау, нæ традицитæ æма нæ аййевади туххæй. Уой фæсте æхсæнадон змæлд "Еудзийнад"-и иуæнгтæн арфæ ракодта ци устур куст кæнунцæ нæ фарнæ, не ´гъдæуттæ, нæ традицитæ æмæ не ´взаг багъæуай кæнуни фæдбæл.

Аци анз конкурси архайдтонцæ, гъулæггагæн, æдеугурæй нæ райони œхсœз скъолай хестæр кълæсти ахурдзаутæ, кæд æма си астæуккаг скъолатæ ба ес 13. Йе æй хъæбæр æркæсуйнаг гъуддаг. Етœ адтœнцœ: Чиколай №1, №2 œма №3, Лескени, Советтони, Хœзнидони астœуккаг скъолатœ.

Архайгути размæ ци ихæстæ æвæрд æрцудæй, етæ фæрсæрдигæй куд æнцон кастæнцæ, бунтон уотæ нæ адтæнцæ. Фиццаг ихæслæвæрд адтæй хæдзарæмæ куст – муггæги равзæрд. Алкедæр си гъæуама æрдзурдтайдæ æ муггаги равзæрд, æ царди фæндаг æма сæрбæрзонд кæмæй æнцæ, уæхæн адæми туххæй. Тухгин æма фæрнгун муггаг, едаггун æма берæкъабазгун бæласи хузæн æй. Алли муггагæн дæр ес æхе истори, æхе ном, æхе бунат иннæ муггæгти æхсæн. Æ муггаги равзæрди историй туххæй радзурдта алли конкурси архайæг дæр. Æхцæуæн æй, алкедæр си уотæ хуарз ке зонуй æ муггаг, ейæ.     

Идарддæр кизгуттœ бафæлвардтонцæ сæхе, нæ адæми уодварни æносон хæзнатæ - ирон бæрæгбæнттæ куд зонунцæ, уомæй. Алкедæр си радзурдта, ци бæрæгбон имæ æрхаудтæй, уой туххæй. Етæ нæ адæми æносон хæзнатæ æнцæ. Æнцæ царди скъола, æма сæ федæни фæлтæртæн гъæуама раттæн кæдзосæй, æнæ аййеппæй. Йе æй æркаст аразæг æхсæнади иуæнгти ихæсти сæйрагдæртæй еу, æма ибæл æнæринцойнæй косунцæ.

Цард цæуй æма фарнæ хæссуй. Мадта абони æркасти ерисдзаутæ – исони бони киндздзон кизгуттœ. Ка цæра, уобæл ралæудзæнæй нœуœг бийнонтœмœ бакъахдзœф кœнуни бон дœр. Æма уæд кизги размæ берæ ихæстæ æвæрд фæууй, æма сæ гъæуама рагацау зона. Уомæ гæсгæ æртиккаг фæлварæни архайгутæ равдистонцæ, киндзæхсæвæри æгъдæуттæ куд зонунцæ, уой. 

Иннæ конкурс адтæй - ирон финги æгъдæуттæ. Ирон фингæ хуæрдæ æма ниуæзти туххæй нæй, удта бæркад æма гъæздугдзийнадæ æвдесунæн дæр. Ирон фингæ фæууй æгъдауи фæдбæл. Куд зонунцæ конкурси архайæг кизгуттœ финги æгъдæуттæ, йе дæр бæрæггонд æрцудæй.

Кæронбæттæни архайгутœ бавдистонцæ цæхуæн аййевадон менеугутæй хайгин æнцæ, уой. Сæ дæснидзийнадæ кафунмæ, зарунмæ, ирон музыкалон инструменттæй цæгъдунмæ, аййев дзорунмæ архайгутæ равдистонцæ конкурси фæстаг хаййи.

Архайгути арæхстдзийнадæн аргъ кодтонцæ: республики æхсæнадон еугонд "Еудзийнадœ"-йи сæргълæууæг Туати Алан; Ирæфи райони уæлæмхасæн ахуради Центри сæргълæууæг Дзансолти Виталий; Ирœфи райони ирон œвзаг œма литератури ахургœнгутœ Хадати Алинœ œма Годзойти Анжеллœ.  Æркаст - конкурси къамиси бæрæггæнæнтæмæ гæсгæ, фиццаг бунат байахæста Советтони гъœуи астœуккаг скъолай 9-аг къласи ахурдзау Химилонти София (ахургœнœг Дзабайти Аллœ); дуккаг бунат – Лескени гъœуи астœуккаг скъолай 8-аг къласи ахурдзау Асети Валерия (ахургœнœг Тагъати Залинœ); œртиккаг бунат – Чиколай гъœуи №1 астœуккаг скъолай 9-аг къласи ахурдзау Цœукъати Фатимœ (ахургœнœг Озити Тая). Архайгутæ æма сæ ахургæнгутæн лæвæрд æрцудæй Кади гæгъæдитæ, æхцай премитæ æмæ зæрдæбæлдарæн лæвæрттæ.     

Зæрдæмæдзæугæ рауадæй, бæрæгбони архайгути разæнгард кæнунæн ци концерт æвдист æрцудæй, йе дæр. Сæ музыкалон салам балæвар кодтонцæ архайгутæ æма иуазгутæн: Хœзнидони культури Хœдзари архайгутœ, Къолойти Ацœмœз, Ортабайти Салимœ œма Фœданти Аделинœ.

Жюрий иуæнгтæ дессаги рæсугъд арфитæ ракодтонцæ архайгутæ æма сæ ахургæнгутæн. Хуарз уайдæ, æма райони æгас скъолатæ дæр ку архайдтайонцæ.

Аци конкурс хинцуй абони рæстæги зæгъуйнæгтæ, нæ сагъæстæ, нæ ресагæ фарстатæ, кæцитæ баст æнцæ нæ ирондзийнадæ, не ´гъдæуттæ, не ´взаг, нæ культури хæццæ. "Еудзийнадœ"-йи иуæнгтæ сæхемæ райстонцæ ахсгиаг гъуддаг æма ибæл архайунцæ. Нур цалдœрœймаг хатт фæсевæди разæнгард кæнунцæ æркасти архайунмæ æма син уотемæй сæ зæрдити парахат кæнунцæ фиддæлти æгъдæуттæмæ уарзондзийнадæ. Йе æй устур арфи аккаг гъуддаг! 

 Бабочити Э.