Кæддæри дзаманти куд еугур Дигоргоми гъæути, уотæ Фæснæли дæр цард гулф кодта. Гъулæггагæн, нур Фæснæли дæсгай æнзтæ цæрæг нæбал ес, адæн æнцондæр царди фæдбæл будурмæ ралигъдæнцæ, – ка сахарти, ка гъæути æрцардæнцæ, уонæй кадæртæ нури Фæснæли, раздæр Къантор ке худтонцæ, уоми, белгийагти фабрики ихæлдзæгтæ кæми æнцæ. Хестæр лæг Тауасити Астан куд зонуй æ фидæ Тауасити Фацбайи дзубандитæй, уомæй Фæснæли цардæнцæ Агънатæ, Байцатæ, Баликъотæ, Гогунитæ, Годзойтæ, Дзапартæ, Катаутæ, Мæрзахъултæ, Нæлойтæ, Охъазтæ, Тауаситæ, Тепсихъотæ, Тухайатæ, Цохътæ. Анæбæл ма бафтаудзæн архивон æрмæгутæмæ гæсгæ ка цардæй еци муггæгутæ: Баситæ, Гæмаонтæ, Дзагуртæ, Дзансолтæ, Дзугатæ, Колитæ, Магкитæ, Мæрзойтæ, Муритæ, Самизатæ, Сихъотæ, Таматæ, Тебецатæ, Хъайтмæзтæ, Хъарабугъатæ, Хъубаттæ.

Кæд Гæлиатæ нимад цæуй Иристони изолдæр хуæнхаг гъæубæл, уæддæр уæллаг Фæснæлмæ абони зиндæр цæуæнæй ма над даргъдæрæй, Цирохси рæсти ку цæуай. Абони доги Фæснæли гъæу ис æдзæрæг æй, фал уæддæр беретæ нæ иронх кæнунцæ сæ фиддæлти бундор æма амистоли мæйи æртигкаг сабати исцæунцæ Нæл Изæди кувдмæ. Фæстаг финддæс анзи кувд уотæ кæнунцæ æмаʹй ескæци муггаг сæхемæ райсунцæ. Кæдæй фарæ кодтонцæ Тауасити устур муггаг, фæлварæ ба Годзойтæ, уой размæ Байцатæ, нигги раздæр ба Мæрзахъултæ, Тепсихъотæ, Катаутæ, уæд аци анз ба фусунтæ адтæнцæ Охъазти минкъий, фал тумугъ муггаг.

Куд Дигоргоми гъуддæгутæ зонæг, уотæ мæ бон æй зæгъун Нæл Изæди кувд аци анз дæр рацудæй дзæбæх. Фиддæлтиггон дигорон финги æгъдау куд амонуй, уотæ хестæр адтæй ардиги рацæуæг муггагæй лæг – чиколайаг Баликъоти Хетæг, дуггаг иуазæг – дурдуйраг Хæтæгти Валерик, æртиггаг ба фусун – сахар Дзæуæгигъæуи цæрæг Охъазти Валерик. Фиццаг кувд Баликъой - фурт ракодта æ рахес къохи къос дигорон бæгæний хæццæ, галеу къохи æхсæрфæнбæлттæ, фингæбæл ба, фæткæбæл æгъдау куд амонуй, уотæ сæр, бæрзæй, зæрдæ æма æртигай уæлвицкитæ, сæфсæттæ, хъæбунтæ, уæдта аллихузон фæрзеу. Рахес фарси хестæртæн хъæбæр дзæбæх кæстæреуæг райдайæнæй кæронмæ фæккодта Охъазти Сæрмæт. Кувдмæ хунд æрцудæнцæ Кæсæгæй Нæлойти муггаги минæвæрттæ, кæцитæ кæддæр ами цардæнцæ, уæдта Цохъти Темур. Нæлойти Юрик æ хæццæ æрбаласта сæ муггаги бæласæ, кæцими æнцæ бæлвурд конд æртиндæс фæлтæрни, райдайæ Астанæй æма нури кæстæртæй фæууо.

Охъазти Валерик: «Мах муггаг устур кадæбæл нимайуй аци анзи кувд искæнуни фусунти барæ нин ке раварттонцæ. Нæ бон æма равгæ куд амудта, уотæ байархайдтан, цæмæй кувд куд гъæуй, уотæ рацæуа, маке зæрдихудти бацæуæн. Муггаги дзиллæ дзæбæх æрбамбурдæнцæ, сæ сæргъи Рустеми фурт Сергей, уотемæй. Нæ бон адтæй музыканттæ дæр æрбакæнун ма устур гъаст исаразун, фал кувдæн æхе медес ес маʹй мах нæхебæл нæ ихалæн».

Цохъти Тимур: «Кæд мæхуæдæг райгурттæн æма исгъомбæлдæн Кæсæги, уæддæр Дигори хæццæ фæдар баст дæн мæ бийнонти хæццæ. Еу æрдиги лескейнаг хуæрифурт дæн, Уæдати, иннердиги ба мæ кауестæ Озрекæй æнцæ, Гокъотæй. Нæ муггаг хауй Астантæмæ æма хастæг тогæй æрвадеуæг кæнæн фæснæйлаг муггæгутæ Охъазтæ, Тауаситæ, Тухайатæ, Нæлойтæ æма Дзапарти хæццæ. Фарæ мæхецæн иснисан кодтон æнæ фæццæуæн мин нæййес нæ рагфиддæлтæ кæми цардæнцæ, уордæмæ. Еци гъуддаг мæ къохи бафтудæй. Мæ хестæр дууæ кизгей хæццæ æрбацудан аци анз фиццаг хатт Фæснæлмæ Нæл Изæди кувдмæ. Цъухæй зин зæгъæн æй, куд нин æхцæуæн æй ами ун. Æвæдзи, фиццаг хатт ке ан, уомæ гæсгæ. Архайдзинан амæй фæстæмæ дæр цæун ардæмæ».

Кувди кæрони унаффæ рахастонцæ иннæ анз фусунтæ ка уодзæнæй, еци муггаг. Хестæртæмæ курдиадæ бахаста Катаути Мурат цæмæй сæ муггагæн еци барæ раттонцæ æма ибæл исарази æнцæ еугурæй дæр. Цæмæй Фæснæлæй рацæугæ муггæгутæ баст дæр уонцæ кæрæдзей хæццæ, уомæ гæсгæ унаффæ рахастонцæ урудугистгутæ ма æфсинттæ айдагъ фусунтæй ма уонцæ, фал алли муггагæй дæр дуууæ æртæ кæстæри. Аци гъуддаг син нимайун фæнзуйнагбæл хъæбæр, уомæн æма кæмидæрти фæууй ихуæрсти æдæн, кæци æгириддæр раст нæй. Уомæй уæлдай ма Фæснæли мæ зæрдæмæ фæццудæй ке си нæ фæууй музыканттæ, кæцитæ сæ гъæр цæгъдунæй æма зарунуй хъаугъа исаразунцæ кувдæй ма хестæрти кувд нæбал фегъусуй фингæбæл. Уой нимайун иннæ гъæутæн дæр, музыканттæ ка байхуæрсуй, бафæнзуйнаг гъуддагбæл. Кувддити медес ма уоми уинун, куд загътон райдайæни, нæ хуæнхбæстæ ис æдзæрæгæй, æма будури ци дзиллæ цæруй, етæ кæрæдзей хуæздæр зондзæнцæ æма лимæндзийнадæ хæсдзæнцæ.

Фæсдзурд зæгъун ма мæ уой фæндуй. Кувд искæнун еугæр æнцон нæй ауæхæн еуварс хонхи къуми æма мæ райарфæ кæнун фæндуй кувди фусунтæн Охъазтæн, кæцитæ исбоц кодтонцæ кувддзау æдæни. Ка си фæууй, етæй зонунцæ, ковæндонæ æй бæрзонди, фал кувд фæккæнунцæ ковæндонæй еуварсдæр ниллæг тæрфæгонд бууати, кæми хъæбæр дзæбæх, хе хъæппæресæй, устур тапка (сарай) искодта æмай горенæй нихгæдта æ муггаги номæй Мæрзахъулти Таймурази фурт Толик. Ке бон фæууй ауæхæн хуарз гъуддаг искæнун, уонæй алкæмæ уæхæн хъаурæ нæ разиннуй æма Толикки цæрæнбон берæ уæд.

ХЪАРДАНТИ Темур,

газет «Ирæф»-и æхсæнадон уацхæссæг.