Хуæнхбæсти ковæндæнттæ

Ковæндонæ æй гъæуи буни, Ирæфи дони уордæг (тъæпæн æрдози) тæгæр бæласи рази. Хонунцæ ма’й Сæрхезæг – Идауæг дæр. Идауæги бæрæгбон фæууй июли мæйи – хуцаубони. Кувдмæ ци æртæ хæдзари фæцæттæ кæнунцæ, етæ бæрæгбонмæ къосбарæй (хæдзаргай) æмбурдгонд хуарæй исфицунцæ бæгæни æма рауадзунцæ арахъ. Идауæгæн нивондæн æрхæссунцæ гал.

Бæрæгбони ковуйнаг фингитæ фæуунцæ хуæруйнаг æма ниуæзтæй парахат. Кувди бони халæй бæрæггонд æрцæунцæ, анзи фæсте кувдмæ бацæттæ кæнуни æгъдау ци æртæ хæдзари

æнхæст кæндзæнæнцæ, етæ.

Æ кувди бони Идауæгæй корунцæ, цæмæй гъæуæн тухгæнæг ма уа, адæн сæрæгас, æнæнез æма æвидбилиз куд уонцæ, уой. Абони дæр иронх нæма æй, уæдта си иронх уогæ дæр нæ уодзæй гъæуи адæмæй, фиддæлти таурæхъмæ гæсгæ сæ се’дауæг емини дзамани ци устур бæллахæй багъæуай кодта, е. Кæддæр, дан, еминæ лæги хузи Устур – Дигорæмæ цæугæй, фембалдæй Устур

– Дигойраг Хайманти Гимибæл. Фæндаггон лæгтæ, куд æмбæлуй, уотæ кæрæдземæн

салам равардтонцæ. Хаймани - фурт иуазæгæн æхе ку бамудта, уæд ин е ба загъта, æз ба, дан, сумахмæ ку цæун, зæгъгæ. Æма ин уæд Гими ба загъта: «Цо нæхемæ, ес нæмæ, ка дæ байуазæг кæна æма дин къæбæр, цæнхæ ка радта, уæхæнттæ».

Рафæндараст гæнгæй кæрæдзей, Хаймани - фурт æнахур иуазæгбæл фæггурусхæ æй – а, дан, махæн фидбилизæй фæстæмæ хуæрзæггаг нæй. Æма фæстæмæ хæстæгдæр къахвæндагбæл иуазæгæй фæрраздæр æй, радзурдта бийнонтæн, надбæл еминæ лæги хузи ке фæууидта, уой, æма сæмæ иуазæгуати ке ‘рбацудæй. Æнгон нихгæнун кодта дуæрттæ æма къæрæзгитæ. Бийнонтæн ба загъта: «Маймаетæ дæр иуазæг ма ‘рбауадзетæ медæмæ».

Бийнонти гъуддæгтæн неци зонгæй, хæдзари хецаумæ уайсадгæ киндзæ иуазæги æрбахуастмæ

дуар бакодта. Гъеууотемæй еминæ Гимий хæдзари исмедæг æй. Бийнонтæ уайтагъддæр фендæбилæ’нцæ хæдзарæй. Гими ба, ниффæдес гæнгæй æ гъæлæсидзаг, хабар фегъосун кодта гъæуи цæргутæн. Сæ тухст сахатти тарст адæн нæбал зудтонцæ, - кæци изæдбæл сæхе бафæдзæхсонцæ: Уасгергибæл æви Сæрхезæг – Идауæгбæл? Хестæртæ дæр нæ раззиндтæнцæ æмзунд æма æмвæндæ. Аци гъуддаг ниллух кæнунмæ Къургъости Байтемурхъо бахаста æ

фæндон: фехсæн саздахъæй фат æма кæци изæдмæ хæстæгдæр æрхауа, уобæл нæхе бафæдзæхссинан. Фæдесон кæстæр фæсевæдæй еу саздахъæй фехста. Минкъий рæстæг рацæугæй, фат æрхаудтæй Идауæги ковæндони тæккæ рази. Гъæуи адæн уайтагъддæр æрбамбурд æнцæ Идауæги ковæндони, Ирæфи дони уордæг. Уæдмæ сæмæ еминæ лæборун райдæдта. Фиццаг сæмæ æрбакалдæй хæрæ мегъи хузæн, фал æй думгæ идард фæххаста. Уой фæсте сæмæ еминæ сирдти (берæгъти) хузæн лæборун райдæдта æма ‘й нур ба куйтæ фæссурдтонцæ.

Æппун фæстаг еминæ мæсуги æртгæнæн – устур нæзи цирагъи къудури хузæн фестадæй æма сæбæл цæфсгæ – цæфсгæ гъæуисæр фахсæй разилдæй. Уæд еци рæстæг Идауæги фатæй устур цæфсгæ къудур æртæ хъуæли фæцæй. Еу хъуæл си фæттахтæй Билæгæрдæмæ, дуккаг – Æхсинттæмæ, æртиккаг – ба дæлæмæ, адæни’рдæмæ тулдæй. Цæфсгæ къудури хъуæл донмæ ку нихъхъæрттæй, уæд æвеппайди Ирæфи дон райвулдæй. Ивулд дони сæрти нæ басхъеугæй, содзгæ къудур ниххустæй. (Æрæги дæр ма каргун адæмæй, сугъд къудур ка фæууидта, уæхæнттæ адтæй). Гъеууотемæй бабæй гъæуи адæн фидбилизæй фæййервазтæнцæ.

Аци таурæхъбæл дузæрдуг ка кæнуй, уонæн ба абони бæлвурдæй нæ бон зæгъун æй уой, æма Устур – Дигори цæргутæй неке рамардæй емини дзамани. Гъæуи нæййес, иннæ гъæути мæрдтæн еци дзамани ци обæйттæ арæзт цудæй, уæхæнттæ дæр. Уæдæй абони уæнгæ Устур – Дигори цæргутæ алли анз дæр бæрæг кæнунцæ идауæги ковæндони рази, емини дзамани гъæуи адæн ци бæнттæ рарвистонцæ, уони. Хонунцæ сæ Фацбадæнтæ.

Мæнмæ гæсгæ аци бæнттæ хундтæнцæ Фатбадæнтæ (саздахъи фати ‘рхаудмæ гæсгæ), фал рæстæг æма æнахургонд адæни лазæй дзурди еу хъæбæр къуру дамгъа «Т» æййивд æрцудæй æхехузæн дамгъа «Ц» - æй, æма уотемæй Фатбадæнтæй рауадæй Фацбадæнтæ.

Тамати Таймураз