ЛÆГÆВЗАРÆН ÆНЗТИ ХАБÆРТТÆЙ

 

«...1942 анзи фæззæги бæнттæй сæ еуеми нæ гъæумæ Лескенæрдигæй исхъæрттæнцæ немуци æфсæдтæ. Уоци бонæй фæстæмæ нæ синхи цæргутæ кæстæрæй-хестæрæй сæ рæстæг æрвистонцæ Бязæрти Голæга æма Бязæрти Санай хæдзæртти уæрмити. Мах бийнонтæ дæр - нæ мадæ Оля, æз æма ме ʹнсувæртæ нæхе римахстан Голæгаетæмæ. Дзæгъæл рацо-бацо гъæунгти неке кодта, тарстан æгасæй дæр.

Фал æз уæддæр - æхсæзанздзуд биццеу - сосæггай рацæуинæ тургъæмæ, цума, зæгъун, ци хабæрттæ ес æндегæй. Æма еу бон фæууидтон - дууæ немуцаг машини, сæ фæрстæ устур гуфитæ, уотемæй базилдæнцæ нæ синхаг Будайти Ибрагими (Бирихини) дзæхæрамæ. Уой фæсте, куд дзурдтонцæ, уотемæй гуффити хурфи адтæнцæ минитæ æхсæнтæ, «Ванюша» сæ худтонцæ.

Минкъий фæстæдæр ба гъæуи сæрмæ фæззиндтæй хуæдтæхæг - сгарæг «Рама». Е раевгъудæй Дигори комæрдæмæ. Ци ма рацудæй, уæдта дин Бирихинети дзæхæрайæй райгъустæй уæхæн хъиррист æма скъот, ʹма силгоймæгтæ, уæдта минкъий сувæллæнттæ устур таси бацудæнцæ, уæрми къумти сæхе римахстонцæ.

Куд рабæрæг æй, уотемæй сæ нисан, Коми думæги Дидийнати æрдозæмæ базелæни Ирæфи сæрти хед адтæй. Æвæдзи, уобæлти гъавтонцæ бабурсунмæ медкоммæ Уазай хонхи бунти, фал хед нæ раргъавтонцæ, нæ син бантæстæй æ фехалун. Гæнæнтæ ба син адтæй, уоци фалдзостæ ка фæцæй, етæ дзурдтонцæ, минитæ, дан, хедмæ хъæбæр хæстæг æрхауиуонцæ, фал ибæл еу дæр не ʹсуадæй.

Аци хабар мин цалдæр анзей размæ ракодта Толдзгуни гъæуккаг Бязæрти Данел, æгас нæбал æй, рохсаг уæд. Минкъий биццеу ма адтæй уæд, фал сувæллон неци иронх кæнуй.

 

 

 

ФÆТТАРСТÆНЦÆ ХУÆЦГÆ НЕЗÆЙ

Немуци æфсæдтæ берæ зинтæ æма мæститæ уинун кодтонцæ нæ гъæути цæргутæн. Фал син сæттун ба нæ бакумдтонцæ, сæ нифс нæ басастæй, сæ гæнæнтæ æма хъаурæ куд адтæнцæ, уомæ гæсгæ знаги нихмæ федар лæудтæнцæ, се ʹнхуси хай кодтонцæ не ʹфсæддонтæн.

Фидæ æма фурт - хæзнидойнæгтæ Уанити Смали æма Авдрахман дæр адтæнцæ еци лæгигъæдгун, нифсгун адæни рæнгьи. Смали, гъонгæс уогæй, архайдта алли хатт дæр æ фонс гъæдæмæ хæстæг бунæттихезунбæл, - цæмæй си партизантæ косарт ракодтайуонцæ æма стонг нæ адтайуонцæ. Æ фурт Авдрахман ба, партизанти къуари разамонæги хæццæ раздæр бадзубанди кæнгæй, цæугæдони билгæрон дортæ уотæ æрæвæридæ, æма си партизантæ базониуонцæ немуцæй берæ сосæг хабæрттæ. Фæггурусхæ ибæл æнцæ фашисттæ, ниййахæстонцæ'й, еу æртæ бони дæр æй цидæр сарай фæддардтонцæ, фал ин бантæстæй раледзун, уæдмæ ба не ʹфсæдтæ æрбампурстонцæ æма немуци фæссурдтонцæ.

Фал ма уой размæ адтæй уæхæн хабар.

Авдрахманети æнсувæр - Ибрагим адтæй фронти. Се ʹссæунмæ ин Авдрахман хаста нивонди дæркъæ, æруагæс си кодта, се ʹнсувæр дзæбæхæй иссæудзæнæй, е. Дæркъæ байрæзтæй, иснард æй, устур сæгъæ си рауадæй. Авдрахман æй дардта уæрми, цæмæй æй немуцæгтæ ма фæууинонцæ.

 

Фал æй уæддæр æрæстæфтæнцæ æма уæрмæмæ ниууайæ-ниууайæ кодтонцæ, сæ зæрди ин равгæрдун адтæй.

Уæд Авдрахман баевдалдæй, æма ин кардæй еу минкъий лух фæккодта æ къæдзели бун, тоги æртæхтæ фемæхстæнцæ.

Дуккаг сæумæ, игъæлдзæг дзæнгæдакæнгæ, немуц кæрдти хæццæ уæрмæмæ ниххизтæнцæ. Авдрахман син райамудта, мæнæ кæсайтæ, цидæр хуæцгæ незæй фæссæйгæ ʹй, зæгьгæ, ʹма кæсетæ уæхуæдтæ. Къæдзели бунæй тог куд тъинк-тъинк кæнуй, уой ку фæууидтонцæ, уæд немуцæгтæ æнæдзоргæй фендæбилæ ʹнцæ - хуæцгæ незæй хъæбæр тарстæнцæ.

Цалдæр боней фæсте сæ кой дæр нæбал адтæй, минкъий фæстæдæр ба сæгъæ равгарста Авдрахман, хъæбæр ракувта, æма дин тæккæ еци æхсæвæ ку фæззиннидæ Ибрагим - е ʹфсæдтон хай Тбилисæй Дзæуæгигъæумæ рахъæрттæй. Бийнонтæн устур бæрæгбон куд нæ адтайдæ!

 

 

 

ÆНÆНГЪÆЛТИ ХУАРЗ ГЪУДДАГ

Хæзнидойнаг Хъабанти Хаджи-Умарæн адтæй дууæ фурти - Мæхæмæт (Габа) æма Базай, уæдта кизгæ - Сæкинæт.

Устур Фидибæстон тугъд ку райдæдта, уæд æнсувæртæ рандæ ʹнцæ фронтмæ. Базай нæбал фæууидта æ райгурæн гъæу, байзадæй тугъди будури. Мæхæмæтæй дæр дзæвгарæ рæстæг хабар нʹ адтæй, хеуонтæ æнгъалдтонцæ, е дæр æгас нæбал æй, зæгъгæ, æма ин кæндæ искодтонцæ. Уæхæн усми, куд фæууй, уотæ хеуонтæ, хæстæгутæ, синхбæстæ, гъæубæстæ кудтæнцæ, гъигæ кодтонцæ æма дин уотæ рæхги Мæхæмæт (Габа) сæ тургъæмæ ку ʹрбахезидæ - хъæбæр фудхуз, фæллад, фал цардæгас! Е уотæ æнæнгъæлти адтæй, æма фиццаг некæмæй æруагæс кодта, уæдта адæни цийнæн кæрон нæбал адтæй, и кæндæ бæрæгбонмæ рахæттæй.

Фæстæдæр Мæхæмæт (Габа) бийнонти гъуддаг бакодта, ракурдта Тинати Раи, райгурдæй син цуппар кизги æма дууæ биццеуи.

Гъе уæхæн хабæрттæ дæр æрцæуидæ еци тузмæг, лæгæвзарæн æнзти...

ХÆМИЦАТИ Морис

Журнал «Ирæф»-æй ист.