2023-аг – ахургæнæг æма амонæги Анз

 

Рагæй мæ  фæндадтæй,  аци  анз  ахургæнæги  Анз æй  зæгъгæ, уæд  ести  хузи син  сæ  ном  искадгин  кæнун,  мæ  бон  цæмæй  æй,  уомæй.  Мæ  бон  син  ций?   Хуарз  арфæ  ракæнун  сæ  хъиамæтæн,  æнæнез  ун  æма  сæ  зæрдитæ  сæ кустæй  куд  рохс  кæнонцæ, е.

                       Зин  иссерæн  æй  уæхæн  адæймаг, æ  ахургæнгути  зæрдæй  ка  нæ  имисуй.  Уогæ  ба  ци  дессаги  фæлтæр  адтæнцæ  ма  æнцæ  ахургæнгутæ  æхсæнади.  Сæ  хъиамæтæн  иронхгæнæн  нæййес.

                          Расагъæс  гæнгæй,  ци  устур  хъаурæ  ес  дзурдтæ- Ахургæнæг, Амонæг - царди  надбæл  раст  ивæрæг  ирæзгæ  фæсевæд.Анз  æй   ахургæнæги,  амонæги (растдæр  æвæдзи  уодзæй – зундамонæги).  Паддзахади  хецауадæ  ахургæнæги  иронхи  бунати  не'вæруй. Мах куд фæндуй, кæд   æнхæст  уотæ  нæй,  уæддæр.  Æз дæр ма æрæййафтон  гъæуи  медæгæ, адæми  астæу  ахургæнæгæн  ци  кадæ  адтæй, уой. Скъола, ахургæнæгутæсувæллони фиццаг къахдзæфтæй  исхъæртун  кæнунцæ  цардмæ  цæттæ  унмæ.  Ести  нæ  зонис, кенæ  ба  æнахур  гъуддагбæл  исæмбалдтæ –дæ фарста  ахургæнæгмæ.  Æгъдаубæл  цæмæй  хуæст  адтайсæ , уоми  скъола  ахæста  зингæ  бунат.  Нур  æндæр  хузи  иссæй.  Ести,  уæд – интернет, е  дæр  дæ  телефони,алли  хузæн  киунугутæ, иннемæй  телевизор,  сæдæгай  каналтæ.  Ци  ба  си нæ  фæййиндзæнæ, гъæугæ  'ма  нæгъæугæ  гъуддæгтæ  дæр.  Фал  нур   дæр  ес  уæхæн  ахургæнгутæ,  кæцити  кадæ  æй  бæрзонд.  ЕГЭ-ти  ихæслæвæрдтæ  æма  хинцуйнæгтæмæ  æнцæ  хъæбæр  дæсни.Ес  уæхæн  гъомбæлгæнгутæ, кæцитæ  дессаги  архайдæй  сувæллæнти  берæ  аллихузон  цæмæдессаг  фæрæзнити  хæццæ  зонун  кæнунцæ.

Нур  ба  мæ  фæндæуй  хъæбæрдæр  мæ  радзубанди   цæй  фæдбæл,  уомæ  рахатун.  Ка  нæ  ахур  кодта, нæ  сæрти  нин  зонундзийнæдтæ  ка  ивардтæ  æма  нæ  хуарз  æгъдауи  надбæл  ка  ниввардта,  уони  æримисун.

                          Мæхчески скъолай нин райдайæн  кълæсти  ахургæнæг  адтæй  Хохти  Розæ  Михали  кизгæ.  Е  нæмæ  кастæй,  раст  цума  уæларвон  адтæй,уотæ.  Алли  бон  дæр  хуæрзарæзт,    цума  бæрæгбон  уидæ, уотæ,  хуæрзконд.Бæрæг дардта. Æнзтæ  рацудæй, фал  нур  дæр  ма  мæ  цæститæбæл  рауайуй  амонгæ  нин  куд  кодта.  Æ  хъиамæттæ  нæ  фæдздзæгъæл  æнцæ, хуарз  бундор  нин  ниввардта.

                        Уæлдæр  кълæсти  дæр  нин  адтæй,  гъомбæладæ  кæнуниискурдиадæлæвæрд  кæмæн  адтæй,  уæхæн  ахургæнгутæ.  Куд  нæ 'римисон  Хадати  Хъайтук  Ивани  фурти. Уруссаг æвзаг  æма  литератури  кæд  ести  ниргъавтан,  уæд  уой  фæрци.Ци  тох  кодта  нæ  хæццæ,  цæмæй  нæ  финститæ  æнæрæдуд  æма  рæсугъд адтайонцæ,  уобæл.  Программæмæ  нæбал  хаудтæй,фал  нин  хецæн  тетрæдтæ  дардта  аййев  финсунæн, урокти   уæлæмхасæн.  Амудта: «Ескумæ  ку  бадæдтай  курдиадæ  рæсугъд  финстæй, уæд  имæ  хуæздæр  каст  уодзæй».

Ирон  æвзаг  æма  литературæ  ба  цæмæдæр  гæсгæ зиндæртæй  ахур  кодтан. Фалнин  Тауасити  Фацбай  Гæлæуи  фурт  ку  райдæдта,  уæд   нæмæ æндæрхузон  цæстæнгас  райгонæй.  Дессаги адæймаг  айдагъ  скъолай  нæ,  фал  гъæуи  дæр.  Берæй уарзтонцæ. Курухон  лæги  ном  хаста. Поэт, финсæг, зарæггæнæг.  Дзурддзæугæ, æгъдæуттæ  æма  фольклор  ка  зудта. Ести  бæрæгбон, кенæ  киндзæхсæвæр  ку   уидæ,  уæд  заргæ  кодтонцæ  фингæбæл  бадгутæ.  Фацбаймæ  ба  ниллæууиуонцæ: «Разарæ  нин «Цæу-бодзæй зар». Зардта.  Уæди  дзамани ихуæрст  заргутæ  нæ  адтæй. Нур оркестр  гæбар - губур  кæнуй  ма си адæн  исгъигæ  унцæ. Гъе уæхæн  ахургæнæг  урокти  куд  адтайдæ, е зин  балæдæрæн  нæй.  Урокти  хæлæмулæ  дзубандитæ  нæ  уагъта.Дзорис  дигоронау,  уæд  кæдзос,  иронау - уæдта  æнæ  дигорон  'здæхти  хæццæ.  Архайдта,  уроктæй  уæлдай  ма  цæмæй  арæхстаййанæ  аййевади иннæ  фæрæзнитæмæ,  уобæл.  Кæмæн  æмдзæвгæ  радтидæ,  кæмæн  скъуддзаг  ести   уадзимисæй.  Сауæнгæ  ма  нин  театралон  сценкитæ    ниввæридæ. Мæн  дæр  еу  хатт  зæронд  лæги  роли  æвзурста.  Равдист  хундтæй: «Уайсадæг  киндзæ».  Мæнмæ  гæсгæ,  æхе  финст  адтæй.  Æвдистанæй  Фæрæскъæтти  гъæуи  цæргутæн. Раст  ку  зæгъон, мæнмæ  аци  гъуддаги  неци  ацъагъуæ  разиндтæй.  Фал  биццеуи  роли  ба  гъазта  Дзæгойти   Ахсарбек, ма  уомæн  ба  æрдзæф  ракæнионцæ. Уæдæй  нæ  лæдæрдтан  æнхæст.  Мæхуæдæг  ахургæнæг  ку  исдæн,  уæд   мæмæ  багъардтæ - аллихузон  гъуддæгтæй  нæ  ке 'взурста, е.

                              Мæхчески  скъолайæй  ма  ми  некæд  иронх  кæнуй   математики  ахургæнæг  Хадати  Сафиат  Алексеййи  кизгæ.  Æцæгæйдæр  адтæй,  математикæ  ахуæдæг  куд  уагæвæрдбæл  предмет  æй,  уæхæн  ахургæнæг.  Математикæ  æнцон  балæдæрæн  нæй. Фал æй  Сафиат  уотæ  байамонидæ, удта  нæ   уотæ  бафæрсидæ,  ма ин  æнæзонæн  нæ   адтæй.  Мадта  хæдзарæмæ  куст  не  ʹскодтай, уотæ  ба  некæд  адтæй.  Къласи, хебæраги  куст  ратгæй,  кастæй,  ма  ести  зиндзийнадæбæл  исæмбалдтæ, уæд  дæ  фарсмæ  æрбабадтайдæ  ма  дин  райамудтайдæ- мæнæ  атæ  растдæр  уодзæй.

                              Кенæ  Нигкоти  Кермен  Хадзимæти  фурт.Биологи,  географий  урокти  уæлæмхасæн  нин  устур  «скъола»  рацæун  кодта.  Мæхчески  скъолай  алфамбулай   ци  рæзбун  ес,  е  конд  æрцудæй   Кермени  хъæппæресæй.  Мах  дæр  ахур  кодта.  Гъæдæмæ  нæ  фæххонидæ   ма  си  фæткъу,  кæрдту  бæлæстæ  æркъахианæ   ма  сæ  скъолай  дзæхæрай   ниййаразианæ,  иннæ  анз  ба  сæбæл  дзуарсæ (прививка)  кодта.  Махæн  дæр  амудта.  Æхсæзæймаг  къласи  ку  ахур  кодтан , уæдтæ  нин  уæхæн  балц  искодтæ,  кæци  æ  кари  лæгæн  дæр  зингомау  адтайдæ. Мæхческæй  Хæнæзи  сæрти  Уорс  хонхи  'фцæгбæл  бахизтан  æма  Цæгати  кæмттæ  ма  гъæдти  астæу  Синдзигъæуи  сæри  Хæнæзони  уотæртти  æрæхсæвеуат  кодтан.  Арти  фарсмæ  æнафони  уæнгæ  Кермени  таурæхътæмæ  рагон  цардæй  лæмбунæг  игъустан.  Дуггаг  бон  ба  Сурхи  бæзондбæл  рахизтан  Кæлухмæ   -  ма  фестæгæй  Мæхческæмæ.  Еумæ  райсгæй,  еу  70-80  километри  бæрцæ  рацудан.  Царди  е  дæр  адтæй  гъæугæ  гъуддаг.  Кенæ  нæ  кафунбæл  куд  ахур  кодта.  Нæ  къах  раесун  дæр  нæ  зонгæй  нин  амудта  «Симд»  æма  «Хонгæ»  кафун. Куддæртæй  цидæртæ  базудтан  æма  бæрæгбони  нæ  кæфтитæ  ракодтан.  Æрдзæф  дæр  нин  кодтонцæ.

                          Идарддæр  нæ  ахур  адтæй  Мæцути  скъолай  хестæр  кълæсти.  Ами  цума  уæлдæр  ахуради  бафтудан, уотæ  нæмæ  кастæй.   Мадта  ахургæнгутæ  дæр  уотæ.  Уруссаг  æвзаг  æма  литературæбæл  Аркъаути  Кермен   Данели  фурт,  историбæл  Малити  Виктор  Дриси  фурт,  математикæбæл  Дадтети  Уарзетæ  Дохчикой  кизгæ.  Нæ  къласи  разамонæг,  ирон  литератури   ахургæнæг, Гокъоти  Ермак  Майрæни  фурт. 

Кермени  уроктæ  цума  академион  медесæй   уæлдайдæр  нæ  адтæнцæ,  уотæ  нæмæ кастæй. Амудта  нин  литературон  сорæттæ  куд  растдæр  æма  бундордæр  æвдист  цудайонцæ  нæ  финстити.   Дæсни   ахургæнæг  æма  берæ  ка  зудта  уæхæн  разамонæг  ахури  гъуддаги. Мæцути   фæсте  горæти  еу  скъолай  директорæй  куста   берæ   æнзти. 

Истори  дæр  берæ  уарзтан,  уомæн  æма   Виктор иссирдта  нæ  зæрдитæмæ  зонундзийнæдти  над.   Ци  ба нæ  зудта  историæй.   Естæбæл  æй  бафæрсæ  ма  байдзулидæ  æма  нин лæмбунæг  æрдзубанди  кæнидæ.  

Иннæ  уотæ  математикæ.      Уарзетæ  нæ    уæхæн  ахури  уавæрти   райвæридæ  ма  æнæбари дæр æнæахургæнæн  нæ  адтæй. Математикæ  хуарз  зонгæй  ма  имæ  адтæй  хъаурæ,  ескæмæн   æй  лæмбунæг  байамонун.  Адтæй  нæмæ  æнтæстдзийнæдтæ.  Мадта  нæмæ  Гобати  Артем  æма  Катаути  Батраз  ба математикæбæл  олимпиади  рамолионцæ  нæ  республики.  Артемба  Мæскуй  дæр  архайдта  æнæгъæнæ  Уæрæсей  олимпиади.  Скъола  ба  фæцæй  майдани  хæццæ.  Уæхæн  æнтæстдзийнадæ  уой  размæ  ма  уой  фæстедæр  неке  къохи  бафтудæй.

              Мадта  ирон  литератури уроктæмæ  ба  бæлдтан, кæд  ма  уодзæй  иннæ   урок, зæгъгæ.Ирон  литератури  уадзимистæ   æма  æндæр  æрмæгутæ  уотæ  цæмæдессаг  æнцæ,  уой  æнгъæл  нæ  адтан.  Æ  рæсугъд  ирон  æвзаг  æма   дзурди  гъæдæй  нæ  арф  гъудити   ранигъулун   кæнидæ.  Нæхе  байронх  уианæ,   раст  цума  литературон хъайтарти  хæццæ  еумæ  архайианæ,  уæхæн   æнкъарæнтæ  нæмæ  равзуридæ.  Хумæтæги  берæ  'нзти   Ермак  республики  ирон  æвзаги  ахургæнгути  еугондæн   разамунд  нæ лæвардта.

     Мæцути  скъола  фæцан  19 -емæй.  Еу  цуппаремæй  фæстæмæ, æгас  дæр  уæлдæр  ахургонддзийнадæ  райстан.  Федарæй  мæ  бон  зæгъун  æй  -  е  адтæй  нæ  ахургæнгути  фæрци. Сæ  хъиамæттæ  нæ  фæдздзæгъæл  æнцæ.  Æнзтæ  куд  цæугæ  цæунцæ, уотæ  нæ  зæрди  арфитæ  ахургæнæгæн  фулдæр  кæнунцæ. 

                               Мæхуæдæг  дæр  ахургæнæг  исдæн. Скъолай  директорæй  дæр  бакустон.  Фал  уæлдæр  ци  Ахургæнгути  кой  ракодтон,  уони  хæццæ  ма  никкидæр   адтæй  æмгосгутæ,  етæ  ба  адтæнцæ  æндæр  фæлтæр.  Нæй  римæхсун,  фæндидæ  мæ  уони  хузæн  ун,  фал  мин  æнхæст  нæ  уадæй.   Нур  дæр  ес  берæ  ахургæнгутæ, кæцитæ  'нцæ  бафæнзуйнаг  сæ  хуарз  кусти  фæрци,  арфи  дзурдти  акгаг.  Мах  ба  ихæсгин  ан  ахургæнæги  хъиамæт лæдæрун.

                  Цопанти  В. Б., фæллойни  ветеран.