Имисуйнæгтæ

 

Мæ радзурди хъайтар (уотæй хондзинан) 16-аг  æноси  æмбеси цардæй  Къамати  гъæуи  Дигоргоми.  Адтæй  Нигкотæй. Етæ  æрбафтудæнцæ Тъæпæн  Дигорæмæ  Хонсар Иристонæй. Сæ  рагфиддæл Наскар  фæтоггин æй  æма, æхе æфснайгæй,  цалдæр æфцæгебæл  æрбахизтæй  Мæхчески  сæри  Сау хонхи рæбунмæ.  Бæрзонд  рауæн, рафæлгæсгæй, æгас ком  дæр арми тъæпæнау  дзæбæх  зиндтæй,  знагæй  æдас.  Æ бийнойнаги хæццæ  уоми  æрцардæнцæ.  Рантæстæй син фурт Дзанхъæлиц.  Уомæн ба - Цайрон, Къобал æма Къама.  Цайрони номбæл нури уæнгæ Саргъирагъи хонхбæл  игуæрдæнтæ,  кæцитæ хуннунцæ Цæройнатæ.  Раги куд  зæгъиуонцæ, уотæ,  Цайрон бабунæй – неке ин  байзадæй. Къобалæн  адтæй  цæуæт, фал  Дигори  не ʼрсабур æнцæ.  Ири гъæутæмæ рафтудæнцæ.  Къама æрцардæй, нури Къаматæ  кæми  æнцæ, уоми.  Адтæй ин  фурт – Нигко. Уомæй  рацудæй  Нигкоти мугкаг. Иннæ фурт ба хундтæй  Саумæкъур,  нæ таурæхъи сæйраг  архайæг.

      Раги дзамани  хонхи  адæн  цардæнцæ æлхъивд  уавæрти. Надтæй  фæндон  хумзæнхитæ, тиллæг  уидæ  гæзæмæ.  Мадта  фонсдаруни æгъдау  дæр  уотæ.   Медбæсти  архайдтонцæ,  сæ  бон  цæйбæрцæ адтæй,  уой.  Ескумæ  ракæсæ ма  ести  пайда  æрхæссæ, е адтæй  æхгæд. Еуæй  еу хатт  ка  снифс  кæнидæ  будуртæмæ,  кенæ бæ  æндæр  коми  æ  амонд  байагорунмæ,  е фидбилизи  бахауидæ, сауæнгæ  мард  дæр  ма  æрцæуидæ.

     Фал  разиннидæ   уæхæн игурдтитæ, нифсхаст, лæгигъæдгун, хъаурæгин.  Цифæндий  знагæн дæр радтитæ  нихкъуæрд.  Хаттæй-хатт уæхæнттæ  баеу  уионцæ ма  иннæ  кæмтти,  кенæ  Кæсæги, Мæхъæли, Цæцæни бавзариуонцæ сæ  лæгдзийнадæ. Раскъæриуонцæ бæхæргъæуттæ, ставд фонс. Раст зæгъгæй, фулдæр  адæн  уой нимадтонцæ  устур  лæгдзийнадæбæл.  Нигкой-фурт  дæр  адтæй  уæхæн  игурд.

     Таурæхъи  куд  байзадæй,  уотемæй æ  еу  уæхæн  балциæй Цæцæнæй  исхастæ  дууæ  сувæллони - кизгæ ма биццеу, æ ном – Геца, кæци, ку ислæгæй,  уæд  адтæй курдон, лæгигъæдгун.  Саумæкъур  ин  бийнонти  гъуддаг  бакодта, байурстонцæ  ма  Геца  Мæхчески  сæрмæ  хецæн хæдзарæ  искодта.  Уомæй  рацудæй  мугкаги  еу  аул.

    Саумæкъурæн, Къамати цæргæй, исæнтæстæй  фурт Бидзо. Нур  дæр  ма  Къамати  Сау хонхи  билæбæл  сæ  хæдзари  ихæлæнтæ  æгас æнцæ.

     Адтæй  дзаман ма  Тъæпæн  Дигорæ хъалон фистонцæ  Уæллагирæн. Еу уæхæни,  уалдзигон,  хумтæ  куд райрæзтæнцæ, уотæ,  Уæллагирæй  дууадæс  гæрзефтонг  бæхгинемæй  гъæутæбæл  зелгæ рацудæнцæ ма  алкæми  дæр  рафæдзæхсиуонцæ: «Нæ  фæстæмæ исæздæхтмæ уæ хъалон рæвдзæ куд  уа, уотæ».  Уæхъæцæбæл ку æрбаевгъудæнцæ, уæд  надбæл  нæ цудæнцæ, фал  хумтæ  æмпурсгæ  Мæхческæрдæмæ.  Адæм ку   фæууидтонцæ  еци уавæр,  уæд æй  балæдæрдтæнцæ – знаг фидбилиз  ке  хæссуй,  уой,  æма  катай  кодтонцæ. 

Саумæкъур  дæлæ-уæлæ  нæбал  фæккодта,  фал,  идард  ма  адтæнцæ хъалонесгутæ,  уотемæй  син  сæ  рæздзæуæги  бæх  топпæй  æрæхста.  Бæх   фæхъхъан  æй. Уæллагирæгтæ  балæдæрдтæнцæ, ке  фат  сæбæл  исæмбалдæй,  уой,   ма  фæстæмæ  æнæ  хъалонæй  раздахдæнцæ  тæрæг бæхгинæй. Тъæпæн  Дигорæ  хъалонæй ке  исуæгъдæй,  æма  Саумæкъур  уæхæн   бæгъатæрдзийнадæ  ке  бавдиста,  уой  туххæй  ибæл  искодтонцæ  зар.

     Саумæкъурæн адтæй  æхехузæн  æрдхуард, еумæ  ке  хæццæ  адтæй  сæ  балци, иннæ  бæститæмæ  ниллæбурдитæ  ке  хæццæ  исаразиуонцæ,  уæхæн -  хæзнидойнаг Хъарадзаути  Мисирбий. Еу  уæхæни  Мисирбий бийнонти  гъуддаг  бакодта.  Еци доги  ба  адтæй  уæхæн  æгъдау, æма цалдæр  боней  фæстæ   нæуæг  уосгин  лæг  цудæй  афæй  балци.  Уæхæн  хъæурæ  алкæмæ  нæ  адтæй.   Мисирбий  анзи  фæсте  æрбаздагъдæй  хæдзарæмæ.  Дууæ - æртæ  боней  фæсте фæззиндтæнцæ  ехе хузæн  æрдхуæрттæ  æртемæй  æма   ин  рахабар  кодтонцæ - Уæллаг Ири  гъæутæй  фонс    раскъæрун  æнгъезуй.   Мисирбиййи  нæ  фæндадтæй, загъта: «Мæ бæх  хъæбæр  уæззау  нæдтæбæл  фæццудæй  майбæл  мæ зæрдæ  æнхæст  нæ  дарун,  удта  балций  фæсте  тохæн дзаумауæй  æнхæст  рæвдзæ  нæ  дæн».  

Хæдзари  хестæрти  зæрдæмæ  дæр  нæ  цудæй  иуазгути  унаффæ.  Æрбацæугутæ  ба  уотæ: «Лæдæрæн дæ,  дæ  æригон  уоси  фарсæй  дæ  дæ  къах  нæ хæссуй».  Уæхæн  уайдзæф  æфхуæрди  хузи  адтæй ма  уой  ба  Мисирбий  æ  сæрмæ  не ʼрхаста.  Исарази æй.  Æхе  исрæвдзæ кодта,  фал  ин  хестæртæ  ба  федарæй  ниффæдзахстонцæ: «Къаматæбæл цо  æма  Сæумæкъури  уæ хæццæ  райсетæ».  Иссудæнцæ  Къаматæбæл.

     Згиди  хезнитæй  Гъевони ʼфцæгбæл  фонс  раскъардтонцæ.  Къадзелти  къахнæдтæбæл  ку  фæуурдуг  æнцæ,  уæд  сæмæ  цæгатæй  фæдесонтæй  еу  гъæр  кæнуй: «Саумæкъур,  фагæ дин  уæд,  кенæ  ба  дæ  мæкъур  сурхæй  фæххæсдзæнæ!»  Уæд  Саумæкъур  Мисирбиймæ дзоруй: «Куй  рæйуй, берæгъ ба æ  куст  кæнуй». Кæрæдзей  æхсун  райдæдтонцæ. Мисирбиййи   уæраг  фæппурхæй.  Саумæкъур  дæр фæццæфæй. Сеʼмбæлттæ  фæттарстæнцæ ма фæллигъдæнцæ. 

Саумæкъур  еʼмбали  бæхбæл  исивардта  æмаʹй Къаматæмæ  рахаста  Мисирбиййи мади ʼрвадтæлтæмæ. Уордиги  æй  раластонцæ  Хæзнидонмæ.  Æхсæрисæрмæ  ку  рахъæрттæнцæ,  уæд  Мисирбий,  æвæдзи,  æ  кæрон  балæдæрттæй ма  ниффæдзахста: «Кæми  рамæлон, уоми  мæ байвæрдзинайтæ».  Берæ  нæбал  рацудæй  ма  Елхъабанти  æ уод  исиста.  Мард  баластонцæ  Хæзнидонмæ.  Мæрдæгъдæуттæ  искодтонцæ, æвæргæ баʹй  бакодтонцæ,  кæми  рамардæй,  еци рауæн. Цирти фарсмæ  æрзадæй  кæрдту  бæласæ. Хонунцæй  Мисирбиййи бæласæ.

     Саумæкъур  дæр  берæ  нæбал фæццардæй. Рамæлуни  размæ   ниффæдзахста,  цæмæй  æй  байвæронцæ    Мæхчески  сæрмæ  еци  уæлмæрдти. Æ  фæдзæхст  ин  исæнхæст кодтонцæ.

       Гъе уæхæн хабæрттæ  æрцудæй  берæ  æнзти  размæ.  Хъайтардзийнадæ  ка  бавдесидæ,  уони  туххæй  таурæхътæ   фидæй  фуртмæ   цудæнцæ.   Неци  кæнуй,  нæ  фиддæлти  цардиуаг  кæстæртæ  дæр    ку зононцæ, уæд.

             Нигкоти Кермен, фæллойнæ  æма  ахуради  ветеран.