Мӕ гъӕу ӕма мӕ гъӕуккӕгтӕ
Сурх-Дигори 90 анзей юбилеййи кадæн
Дзабайти Фузӕ
(Идарддæр. Райдайæн №44, № 47)
Аци тракториститӕ кустонцӕ ӕхсӕвӕ дӕр, бонӕ дӕр, уомӕн ӕма трактортӕ уой бӕрцӕ нӕ адтӕй, уой туххӕй ба еу тракторбӕл куста дууӕ трактористи ӕййевӕгай, кустонцӕ ӕхсӕвеуатӕй, вагони-еу рауолӕфиуонцӕ. Берӕ тиллӕг ӕрзайун кӕнидӕ колхоз. Цард бонӕй-бонмӕ хуӕздӕр кодта. Тукӕнттӕмӕ ласун райдӕдтонцӕ товартӕ, продукттӕ, скъоладзаутӕ кӕд тухст ӕвзурстонцӕ ахургӕнӕн дзаумӕутти туххӕй, уӕддӕр сабургай зиннун райдӕдтонцӕ киунугутӕ, тъетрӕдтӕ, ручкитӕ, къариндӕстӕ, чернилӕ. Цард ӕ уасӕ ерун райдӕдта. Колхози фонс фулдӕрӕй-фулдӕр кодта, фермити хускъаг фонс, доцгӕ гъоцитӕ фӕззиндтӕй, исаразта колхоз фусти фермӕ дӕр. Фустӕ дардтонцӕ Хӕреси, уой фӕсте ба Хъӕзлари. Фӕззиндтӕй нӕмӕ кӕркити фермӕ, ӕ сӕргъи лӕудтӕй Чихтисти Уарзетӕ. Сауӕнгӕ ма нӕмӕ адтӕй бӕхти ӕргъау дӕр.
Гъуди ма ӕй кӕнун, ме´нсувӕр Малити Валоди куд куста кӕркити ферми. Еци ферми Валодий хӕццӕ кустонцӕ Скъодтати Серафимӕ ӕма Цъопбойти Гӕлӕу. Валоди ӕма Гӕлау кустонцӕ ӕхсӕвӕ дӕр, бонӕ дӕр, Серафимӕ ба сӕумӕй изӕрмӕ фӕууидӕ ферми, изӕрӕй ба ӕрцӕуидӕ ӕ хӕдзарӕмӕ. Еухатт нӕ нӕ мадӕ Уархан ме´нсувӕр Назири хӕццӕ рарвиста фермӕмӕ, хӕдзари сӕр ӕвӕрунмӕ нин зеу адтӕй, ӕма цӕмӕй ӕйкитӕ ӕрхастаййанӕ. Валоди нӕ хӕстӕг дӕр нӕ бауагъта ӕма ревӕдӕй ӕрцудан. Колхози сӕрдар Гобети Салат еухатт ӕ над ракодта ферми рӕзти, изӕрдалинги сӕмӕ бацудӕй. Сӕ пецбӕл цигони цидӕр фунхтӕй, уотемӕй сӕмӕ Салат дзоруй: «Ами ба уин ци фицуй?» Салат фегон кодта цигон ӕма си фӕууидта картофтӕ. Салат бабӕй сӕ бафарста: «Ӕйкитӕ ба нӕ фӕффицетӕ?» Гӕлӕу ин дзуапп равардта: «Валоди нӕ нӕ фӕууадзуй, нӕ пълан гъӕуама ӕнхӕст кӕнӕн». Салат бабӕй сӕ фӕрсуй: «Карк дӕр нӕ фӕффицетӕ?» «Уӕхӕн бартӕ нӕмӕ нӕййес, Валоди нӕ нӕ уадзуй», - загъта Гӕлӕу. Салат бабӕй сӕмӕ дзоруй: «Мӕнмӕ игъосетӕ, ӕйкитӕ дӕр исфициайтӕ, карк дӕр къуӕре дууӕ хатти ӕвгӕрдетӕ, пакъутӕ-еу бамбӕрзиайтӕ зӕнхи буни, айкӕ алли бон дӕр хуӕретӕ». Уой фӕсте-еу ӕй Гӕлӕуӕн арӕх ӕримисинӕ. Гӕлӕу-еу радзоридӕ: «Ӕндӕр адӕймӕгтӕ си ку кустайдӕ, уӕд сӕ хӕдзӕрттӕ карки фид ӕма айкӕй хастайонцӕ, фал мах ба архайдтан, цӕмӕй колхоз паддзахадӕмӕ лӕвардтайдӕ берӕ айкӕ ӕма нин ӕнтӕсгӕ дӕр кодта».
Салат сӕрдар ку адтӕй, уӕд исаразта донбӕл хирхфадӕн завод – цех, кӕцими уагътонцӕ -фастонцӕ аллибӕздӕн фӕйнӕгутӕ, тугургъӕдтӕ, рекъитӕ. Аци заводмӕ-цехмӕ нӕ гъӕуккӕгтӕ гъӕдӕй галтӕбӕл ластонцӕ лухтӕ, е дӕр ӕнцон куст нӕ адтӕй. Колхоз дӕр ӕ арӕзтадон куститӕ кодта, уӕдта гъӕуи цӕргутӕ дӕр рӕвдзӕ кодтонцӕ сӕ хӕдзӕрттӕ. Аци заводи кустонцӕ, хъӕбӕр архайдтонцӕ бон-изӕрмӕ Гӕбути Гобе, Диготи Саухал, Диготи Къала, Бузойти Цӕрай, Секъинати Цоций, Тъурити Дигорухъ, Митцити Солтан. Рохсаг уӕнтӕ.
Фӕстӕдӕр нин нӕ колхоз искодтонцӕ дууӕ колхози: «Гетъой» фурти номбӕл колхоз ӕма «Победа». Аци колхозти сӕрдартӕй кустонцӕ Мӕрзойти Сергей ӕма Малити Заурбек. Аци дууӕ лӕги дӕр архайдтонцӕ, цӕмӕй сӕ колхозтӕ адтайонцӕ раззӕгти хӕццӕ ӕма син ӕнтӕсгӕ дӕр бакодта.
Уой фӕсте дууӕ колхози баеу кодтонцӕ ӕма ӕ сӕргъи бабӕй ӕрлӕудтӕй Гобети Салат. Салат колхози сӕрдарӕй косгӕй, колхоз хаст ӕрцудӕй республики Кади Фӕйнӕгмӕ, дӕлӕмӕ ӕй нӕ ӕруагъта. Паддзахадон ихӕс дӕр фиста, адӕмӕн дӕр сӕ хъиамӕт лӕвардта.
Салати фасте сӕрдарӕй колхози куста Цакъоти Хъанамат. Хъанамат кӕд берӕ нӕ бакуста, уӕддӕр колхози раразӕнгард кӕнунбӕл адтӕй хъиамӕтгун, ӕ размӕ ци ихӕстӕ адтӕнцӕ, уони уӕлдайгунтӕй ӕнхӕст кодта. Колхозонтӕ дӕр си боз адтӕнцӕ. Хъанаматӕн е´скурдиадӕ адтӕй скъолай ӕрдӕмӕ. Уой фӕсте скъолай косун райдӕдта историй ахургӕнӕгӕй, уӕдта ӕ директорӕй. Ӕ уроктӕ адтӕнцӕ зӕрдӕмӕдзӕугӕ. Куд директор, уотӕ дӕр хъиамӕтгун адтӕй. Ахургӕнгутӕй рауайун кодта хуарз, хъаурӕгин коллектив. Ӕригон ахургӕнгутӕн сӕ куст уарзун кодта. Адӕм си арфиагӕй байзадӕнцӕ (рохсаг уӕд).
(Уодзæнæй ма)