Æхсæнадæ

               

      Рæстæг нин кæд хъæбæр берæ æййивддзийнæдтæ бахаста нæ цардмæ, кæд нæ фæсевæди кæцидæр хай еуæй-еу гъуддæгути фæнзун дæр райдæдта фæсарæнти адæмихæттити царди уавæр, уæддæр ма нæмæ, Хуцауæй арази, нæ курухон хестæрти фæрци фæлтæрæй – фæлтæрмæ цæунцæ нæ рагфиддæлти фарнæ, сæ кадæ, сæ намус, уони хæццæ нæ рæсугъд  æгъдæудтæ æма фæткитæ дæр.  Адæймаг куд хестæр кæнуй, уотæ имæ нигки хъæбæрдæр гъарун райдайунцæ æнзтæ æма æности сæрти етæ ци берæ хуарз гъуддæгутæ рахастонцæ, етæ. Уонæй еу – рамæлæг уодæн цитæ кæнун æма ин е ΄носон бунат æфснайд æма кæдзос дарун.

      Еци гъуддаг берæ адæмихæттитæмæ цитгин ивæрд æй.  Уотæ æй махмæ, Чиколай гъæуи дæр. Ци цалдæр нæуæг уæлмæрди си конд æрцудæй фæстаг 24 анзей медæгæ (1997 анзæй), етæ гъудгонд цæунцæ  уагæвæрди хузæн. Гъе, фал….

     Куд алли гъуддаги, уотæ ами дæр æнæ рауайгæ нæ фæцæй гъæуагæдзийнадæ. Е, гъæуи астæу ци рагон уæлмæрдæ ес , уой уавæр ке фæккиудтæй, æнзтæ ибæл сæ фæд ке ниууагътонцæ, уомæй. Еу загъдæй, иссæй гъудгъæуагæ, кæд алли рауæнти нæ, уæддæр. Бустæги фудконддзийнадæ ин æ бакастæн хæссунцæ, ци берæ бæлæстæ æма си къотæртæ исирæзуй анзæй-анзмæ дæр, етæ, кæд зеутæ дæр арæзт цудæй алли анз дæр гъæууон æма райони администраций, ветеранти æма «Стыр Ныхас»-и Советти хъæппæресæй, хецæн адæмти хъауритæй, уæддæр.

    Айрæгити бабæй аци гъуддаги фæдбæл фарста ивæрд æрцудæй Чиколай устур гъæуæмбурди, уæдта райони «Стыр Ныхас»-и Совети, цæмæй æхцай фæрæзнитæ æмбурдгонд æрцæуа гъæуи цæргутæй, гъæуæй рацæугæ æма бунæттон амалгъон адæмти æнхус байагоргæй, «зæронд уæлмæрдæ» хонун ке райдæдтан кæддæрæй ардæмæ, уой æркæдзос кæнунмæ. Хатир корун, газеткæсæг, фал уæмæ æвæдзи, мæ уацхъуди райдайæн æма е ΄дарддæри гъуди дессаг фæккæсдзæнæнцæ – фæсæвæди хабар æма уæлмæрдæ кæрæдземæ ци барæ дарунцæ, зæгъгæ. Хъæбæр сæрустурæй мæ фæндуй уой хабар ракæнун дæр.

     Цæветтонгæ, аци – æхца æмбурд кæнуни – хабар фегъуста фæсевæдæй кадæр, æма рамбурд кодта дзæбæх лæппоти къуар, балæдæрун син кодта хестæрти зæрдихатт.  Æма уи байруагæс уæд, фæсевæд æмхузонæй загътонцæ, е сæрмæ æрхæссуйнаг гъуддаг нæй, Чиколай медæгæ хъæбæр хуарз, хъаурæгин, зундгин фæсевæд берæ уогæй, зæгъгæ. Гъуддаг фæстæтæрæ нæбал кæнгæй, еци къуар сæ косæн дзаумæудти, кæмæ ци адтæй хирхæй, фæрæтæй, техникон фæрæзнитæй, уони хæццæ рацудæнцæ æма æрлæудтæнцæ кусти сæргъи. Загътонцæ, зæгъгæ, уæхæн бийнонтæ нæййес Чиколай, уæдта Советтони гъæуи дæр, сæ рагфиддæлтæ, сæ фиддæлтæ, хеуонтæ, хæстæгутæ ами кæмæн не ΄ссирдтонцæ се ΄носон бунат.

      Уæлмæрдæ æвецуг бунати нæй, зæгъун æнгъезуй – гъæуæн æ тæгкæ астæу, уомæ гæсгæ ба нæ дзæбæх фæсевæдæй кадæр фæууинуй косгæ, етæ хонæг нæбал хезунцæ. Нуртæгки бал си косуй еу 30-35 адæймагей бæрцæ, кæмæн æ рæстæг куд раргъæвуй, уомæ гæсгæ – ка паддзахадон кусти косуй, кæмæн ескумæ цæугæ рауайуй, фал уæддæр бонæй-бонмæ фулдæр кæнунцæ косгутæ.   

    Уæлмæрдæн æ фæзуат минкъий нæй, куст си ес хъæбæр берæ, уомæ гæсгæ ба гъæуй куд фулдæр, уотæ косæг къохтæ. «Нæ нисани ес аци анз еугур куст дæр, гъома, æгас фæзуат дæр бундойронæй багъуд кæнун, кæд имæ нæ тухæ исаразтан, уæд нин гъæуама æнтæсгæ дæр бакæна. Нæ зæрдæ даргæ дæр кæнæн нæ фарсмæ ма беретæ ке æрбалæудзæнæй фиддæлти æносон бунат исрæсугъд кæнуни гъуддаги», - зæгъунцæ фæсевæд.

     Уомæ гæсгæ мæн дæр бафæндадтæй фæсседун, Чиколай фæсевæдæй ка нæма базудта аци бафæнзуйнаг лæппоти хъæппæреси туххæй, етæ æй цæмæй базононцæ æма сæ хъауритæбæл ма байауæрдонцæ хуарз гъуддаг кæронмæ рахъæртун кæнуни гъуддаги.

    Бæнттæ тæвдæ хæссунцæ, уомæ гæсгæ ба, мах, хестæртæ дæр, гъæуама не ΄нхуси къох бадарæн кæстæртæмæ уазал дон, рæфтадæй фæккæсунмæ, ке равгæ куд уа, æма æй æхебæл ихæсæн ка куд банимайа, уотæ.

   Сумахæй ба Хуцау исарази уæд, нæ фæсевæд, уæ къохи алкæддæр æфтуйæд хуарз гъуддæгутæ æма уотæ æ фæдзæхст!

   Цалинмæ аци æрмæг мухурмæ цæттæгонд цудæй, уæдмæ ба ма нæмæ Саккай - фурт фегъосун кодта устурдæр архайд, зеу исаразгæй, аци куст ке цæудзæнæй 25 июли. Уомæ гæсгæ корæг æй, цæмæй ке бон æй, етæ ма фæззийнадæ кæнонцæ се усхъæ бадарун аци цитгин бунат бафснайунмæ. «Куст си хъæбæр берæ ес, устур æма ставд исирæзæг бæлæстæ æнæ гъæугæ техники æнхусæй нæййес рахъан кæнæн. Уомæ гæсгæ ба бал гъæуй æнцондæр куститæ бакæнун, уæдта рахездзинан уонæмæ. Куд загътон, уотæ, кæд нæ рæстæг бауадза, уæд хездзинан 25 июли, куд фулдæр, уотæ адæм æд косæн дзаумæудтæ», - зæгъуй е.

                                                                          Чихтисти Р.