Газет финста

 

Лæг æхуæдæг æхе лæг ку хона, уæд уомæй лæг уæн нæййес. Фал адæм, лæг æй, зæгъгæ, кæмæй фæззæгъунцæ, е ба æцæг лæг фæууй. Гъема нæ дзубанди уодзæнæй уæхæн æцæг лæги туххæй.

Райгурдæй 1920 анзи Чиколай гъæуи сæхе фæллойнæй цæрæг ниййергутæй. Раги банадæй фæллойни фæндагбæл: финддæсанздзудæй косун райдæдта Чиколай гъæди хæдзаради бæхти бричкæй. Уæд, 1935 анзи, аразтонцæ бæласи æвзартæ, абони питомник ке хонунцæ, еци бæстихаййи, æма уордæмæ ласта аллихузон гъæугæ æрмæг. Еци рауæн куститæ ку фæцæнцæ, уæд косун райдæдта механизацигонд гъæдзаводи лухфадæн рами бригади, уæдта еци кустуати курдбадзи. Куста си автомашинттæн артаг уадзæгæй.

1939 анзи уой механизацигонд гъæди хæдзаради разамунд рарвиста Орджоникидзей горæтмæ гъæди кусти дæсниадæ базонуни къурситæмæ. Æ хæццæ ма адтæнцæ Хуадонти Хасан, Пъинти Хангерий, Тулати Мæхæмæт, Химилонти Хаджимурат æма Дзанкисти Сулейман (фæстаг æртæ лæхъуæни ба – шоферти къурситæмæ). Къурситæ фæууогæй, нæуæгæй куста механизацигонд гъæди хæдзаради, уæдта артель «Дигорлеси».

1941 анз. Сугъдæй Фидибæсти зæнхæ. Гъудæй æй ниххуссун кæнун. Адтæй лæгигъæдæ æвдесæн рæстæг. Æма си æхе нæ раласта аци лæхъуæн дæр. Рандæй æфсадмæ. Раздæр службæ кодта Мæздæги горæти 26-аг полки. Уордæги æрвист æрцудæй Батуми горæтмæ. Уордæгæй бабæй-Азербайджани горæт Гусаримæ. Уоми цæттæгонд цудæй æфсæддон хай тохæг æфсадмæ рарветуни туххæй. Бахаудтæй еци хаймæ-батальонмæ. Командæ ин кодта æхе еубæстон – капитан Гулæрти Мæхæмæт.

Тугъди арти банадæй, 217-аг дивизий, 867-аг полки уогæй, Мæздæги бунмæ тугъдтити. Адтæй пулеметчик. Уордæги, не фсади размæцæуæг хаййи уогæй, знаги дæрæнгæнгæ цудæй Ростови горæти уæнгæ, кæци знагæй уæгъдæгонд æрцудæй 1943 анзи 13-аг феврали.

Миуси дон. Карз тугъдтитæ. Фæццæф æй æма æрвист æрцудæй Ленини æма Суворови орденхæссæг Сурхтурусагин 61-аг æхсæг дивизимæ. Горæттæ Гуляй Поле, Каховка. Размæ, Никопольски плацдарм. Бонæ дæр, æхсæвæ дæр – карз тохтæ. Немуц гъавтонцæ, Хъирими син ци æфсæдтæ зин уавæри бахаудтæнцæ, уони исуæгъдæ кæнунмæ. Фал е сæ къохи нæ бафтудæй. Аци дивизи ба цудæй идарддæр размæ æма 1944 анзи 9-аг феврали бахизтæй Днепри донбæл, 27-аг мартъий ба исуæгъдæ кодта Николаеви горæт, бахизтæй дон Нигулæн Бугбæл.

Дивизи æнхæстгонд æрцудæй тохæг адæм æма техникæй æма ʹй рарвистонцæ Орловски облæстмæ. Байахæста горæт Жлобин æма æмпурсгæ цудæй размæ. Номдзуд Брести рæбун фæцæй дугкаг цæф. Уæдмæ дивизи, карз тугъдтити фæсте, æййивд æрцудæй Литвамæ, уордæги ба – Искæсæн Пруссимæ. Уоми байахæста горæт Гумбини 12-аг январи еци 1944 анзи. Надтæй еу рауæн лæууæн,-знаги гъудæй дæрæн кæнун. Æма ʹй кодтонцæ, Германий ахъелæгдæр – Пруссий дæрæн кæнгæй. 1945 анзи 27-аг мартъий дивизи байста горæт Хайлигин. Уордæги ба ʹй ракодтонцæ 4-аг Украинаг фронтмæ, батомар кодта Эльби донмæ, карз тугъдтити архайдта фашизми лæгæт Берлин байсунбæл. Уæд Берлини адтæй 300-минон æфсад, кæци дæрæн гæнгæ æрцудæй мах фронтæн. Уавæр исбæрæг кæнуни туххæй сгарунмæ æрвист æрцудæй аци лæг цубпар салдатей хæццæ. Етæ ниййахæстонцæ немуцаг сгаргути, кæцитæ син, сæ цардæн тæрсгæй, загътонцæ, зæгъгæ, немуцаг æфсад изæри райдайдзæнæй, Берлини син ци гарнизон ес, уой исуæгъдæ кæнунбæл тохун.

Тæссаг хабар не сгаргутæ тагъд фегъосун кодтонцæ нæ командæ кæнунадæн. Сæйрагдæр архайæг си адтæй дивизий сгарæг - аци лæг. Устур æнхус фæцæй еци гъуддаг не фсадæн: -е ниддæрæн кодта, немуц сæ зæрдæ Берлини кæбæл дардтонцæ, еци æфсæдти.

Уобæл нæ фæцæй дивизи тох, - еци фæдбæл æй ракодтонцæ, знаги фæстаг астъонæ кæми адтæй, уой ниппурх кæнунмæ – Чехословакий сæйраг горæт Прагæмæ. Уоми немуцаг æфсæддонтæ адтæй миллионæй фулдæр. Не фсади устур бæгъатæрдзийнади фæрци немуци еци берæ нимæдзон æфсади æрдæг æрцудæй цагъд, сæ иннæ æмбес ба – уацари ист.

Ралæудтæй, адæмтæ хъæбæр зæрдиуагæй кæмæ æнгъæлмæ кастæнцæ, еци ахсгиаг бон -Уæлахездзийнади бæрæгбон 9-аг май. Нæ дзубанди кæбæл æй, еци лæг – Советон Æфсади салдат дæр æй бæрæг кодта, ци берæ зинтæ фæууидта, уони имисгæй, знаги зæнхæбæл. Ке зæгъун æй гъæуй, кодта устур цийнæ. Æма куд нæ! - уой бæрцæ гъезæмæрдти сæрти рахезгæй, æгасæй байзайæ, де знаги ба дæ къæхтибуни нивдулгæй фæууинæ, е устур амонд на дтæй!

Дууæ майдани «Бæгъатæрдзийнади туххæй», «Сурх стъалуй» орден, «Намуси æртигкаг къæпхæни орден», «Кавказ багъæуай кæнуни туххæй» майдан, «Кенигсберг байсуни туххæй» майдан, «Берлин байсуни туххæй» майдан, «Германбæл фæууалахези туххæй» майдан, - гъе уæхæн хуæрзеугути хæццæ исæздахтæй аци æригон хъиамæтгун лæг æ райгурæн Чиколай гъæумæ.

Зæгъæн ин нур ба æ мугкаг æма ном: Хуадонти Дзигой фурт Агубе. Уинетæ ʹй хузи. Гьо, е уин æцæг лæг!

Кертанти Тæхир