Арфӕ

                                 

…. æма дин еунæг Хуцау æнæнез, æнæфидбилиз цард исагкаг кæнæд дæ адæмуарзондзийнадæ æма берæ хуарз лæгигъæдти фæрци!» Аци зæрддагон арфитæ еу æма дууæ хатти нæ загътонцæ æрмæст Чиколай гъæуи цæргутæй беретæ нæ, фал ма æригон зæнхкосæг, амалгъон лæг Дзагурти Ермак райони медæгæ дæр ци гъæуагæдæр бийнонтæмæ е ΄нхуси къох бадаруй, уонæй алке дæр.

    Æма бабæй мæнæ æрæги дæр, Ермак æ нартихуари тиллæгæрзæдтæ ку бафснайдта, уæд рæдауæй, цæстуарзонæй бадех кодта æ хъиамæтæй кусти æма фæллойни ветерантæн, сахъат адæмтæн, берæсувæллонгун бийнонтæ æма æвæгæсæг адæймæгутæн.

   Куд зонæн, уотемæй гъæууон хæдзаради куст, уæлдайдæр зæнхи, алкæддæр нимад цудæй тæгкæ уæззаудæр куститæй еуебæл. Ермак, æригон лæппо уогæй, скъола каст фæууни фæсте, федæни дæсниадæ æвзаргæй æнæ зонгæ на ΄дтæй уой. Уомæн æма исирæзтæй хумæтæг зæнхкосæг бийнонти æхсæн, куст, хъазауат фæллойнæ цард цæрунмæ æхсицгæ гъæугæ кæми адтæнцæ, кустуарзондзийнадæ, уæдта уоди рæсугъддзийнадæ уæлиау ивæрд кæми цудæнцæ. Æма, Ермак ку фæббаргъон æй, уæд, æнтæстгинæй скъола каст фæууни фæсте, æнæ дувæндæй  равзурста адæмон хæдзаради гъæугæдæр къабæзтæй еуеми – гъæууон хæдзаради медæгæ, дæсниадгун косæг исун – бацудæй Владикавкази Аграрон университети зоотехникон факультетмæ.

   Уæди рæстæгути аци факультетмæ бацæун уотæ æнцонтæй на ΄дтæй, уомæн æма фонсдарунади куст æрмæст мах республики нæ, фал устур Советтон Цæдеси адæмон хæдзаради берæ къабæзти æхсæн дæр адтæй æвæрд тæгкæ бæрзонддæр къæпхæнбæл æма е ΄специалисттæ дæр адтæнцæ хъæбæр гъæугæ, нуртæгки куд фæззæгъæн «престижный», зæгъгæ, уæхæн адтæй зоотехникки дæсниадæ. Ӕ факультетмӕ гӕгъӕдитӕ дӕтгӕй еу бунатмӕ ради фӕллӕууидӕ аст-дӕс адӕймаги. Фал ардӕмӕ дӕр Дзагури - фурт ӕ нифс бахӕсгӕй, ӕнтӕстгунӕй равардта фӕлварӕнтӕ. Ахур кодта зӕрдибунӕнтӕй. Ӕ диплом райсти фæсте ба æрцудæй æ райгурæн гъæу Чиколамæ. Райдæдта косун Ирæфи райони устурдæр хӕдзарӕдтӕй еу - Ленини номбæл колхози, æхсири-товарон ферми сæйраг зоотехниккæй. Цалдæр анзей медæгæ æвдиста устур æнтæститæ æ кусти медæгæ, гъе фал…. Нæ нæргæ Цæдеси цард усхъуммæ низзилдæй – сæрисæфæни билæмæ тард æрцудæй Ленини номбæл замманай колхоз дæр æд зæнхи куст, æд фонсдарунадæ.

    Фал уæддæр Дзагури - фурт нæ фæттарстæй, агурдта мадзæлдтæ, æнхустæ æ дæсниадæбæл куст, хе хæдзарадæ исаразун, ӕма æй ӕ къæхтæбæл æрлæуун кæнун. Æрвиста берæ æнæхуссæг æхсæвтæ, «лæгарста æнæфæди нæдтæбæл æхецæн над», зæгъгæ, куд фæззæгъунцæ, уотæ. Пайда кодта уæди рæстæги гъæууон хæдзаради медæгæ ци нæуæг гъуддæгутæ фæззиндтæй – «ссудитæ», «гранттæ», «лизингтæ» æма уотæ аллихузон мадзæлдтæй. Хатгай имæ уотæ фæккæсидæ, цума мæнæ æхе барвæндонæй скъæппæгмæ батардта, зæгъгæ. Фал ин уæд хъæбæр исбæзтæнцæ ахуради зонундзийнæдтæ, æ рауон-циуондзийнадæ, нисанмæ æнæфæццодгæ цæундзийнади лæгигъæдæ æма æндæртæ.

    Уӕдӕй ардӕмӕ рацудӕй дӕсгай ӕнзтӕ. Дзагури - фурт федар ӕрлӕудтӕй ӕ къӕхтӕбӕл куд нӕ райони амалгъондӕр адӕмтӕй еу, уотӕ. Ӕмрӕнгъӕ хӕссуй ӕрмӕст фонсдарунади къабази куст нӕ, фал зӕнхи куст дӕр. Гъӕууон хӕдзаради ахургонд адӕмти амунддзийнӕдтӕ, гъома, дан, фонсдарунадӕ дӕр, зӕнхи куст дӕр кӕрӕдзей фарсмӕ ку нӕ цӕуонцӕ, кӕрӕдзей ку не ’нхӕст кӕнонцӕ, уӕд устур ӕнтӕститӕ некӕд райсдзӕнӕй, гъӕууон хӕдзарадӕ кустӕн ка равзаруй, еци адӕймаг, зӕгъгӕ, уой Ермак ӕ зӕрди раги ниввардта. Ӕма ин ӕнтӕсгӕ дӕр кӕнуй, ӕхсӕвӕй-бонӕй хъиамӕт кӕнгӕй.

     Алли анз дӕр райони еугур хузи хӕдзарӕдтӕ се ’нтӕститӕ ку бахинцунцӕ, уӕд Ермакки хӕдзарадӕ «Ахъберди» нимад ӕрцӕуй ӕ бӕрӕггӕнӕнтӕмӕ гӕсгӕ ӕрмӕст райони нӕ, фал республики медӕгӕ дӕр раззӕгти хӕццӕ. Уомӕн ӕвдесӕн ӕнцӕ, ци берӕ хуӕрзеугутӕ ин агкагконд ӕрцӕуй, етӕ. Дессаг ба ма е фӕууй ӕма Ермак ӕ хъиамӕтӕй ӕнхустӕ исагкаг кӕнун куд некӕд иронх кӕнуй, уӕлдӕр куд загътон, уотӕ – кусти ӕма тугъди ветерантӕн, тугъди сувӕллӕнттӕ ке хонӕн, Фидибӕстӕ знагӕй гъӕуай кӕнгӕй фӕсфронт уӕлӕхез ци адӕмтӕ хӕстӕгдӕр кодтонцӕ, уонӕн, сӕйгӕ адӕмтӕ, еугай ӕвӕгӕсӕг адӕмтӕн.

    Ӕрӕги ми еу берӕсувӕллонгун адӕймаг хъӕбӕр ракурдта Ермаккӕн раарфӕ кӕнун ӕма мин радзурдта: «Мӕ кӕркитӕн ци бахуӕрун кодтайнӕ, е мӕмӕ нӕбал адтӕй. Тукани дзолтӕ райстон устур сумки дзаг ӕма мӕ тукани ка адтӕй, етӕ фӕрсунцӕ, зӕгъгӕ, нур уой бӕрцӕ дзолтӕй ци кӕндзӕнӕ. Мӕ хабар син кӕнгӕй ба туканмӕ ӕрбахизтӕй Ермак. Цидӕр райста ӕма рандӕй. Дугкаг бон ба мин цалдӕр голлаги ӕрбарвиста ӕхуӕдӕг. Мӕ десӕн кӕрон нӕбал адтӕй. Куд исбӕрӕг ӕй, уотемӕй мин мӕ дзубанди фегъуста. Хъӕбӕр ин раарфитӕ кодтон, фал мӕ хъӕбӕр фӕндуй, газеткӕсгутӕ дӕр ин ӕ дессаги уодиконд куд зононцӕ».

     Уӕхӕн арфӕгӕнгутӕ ба Ермаккӕн минкъий нӕ ’нцӕ. Хуарзӕй ин цидӕр ракорунцӕ Хуцауӕй, етӕ ибӕл цӕуӕнтӕ. Беретӕ ӕвӕдзи уотӕ дӕр фӕззӕгъунцӕ берӕ имӕ ес ма дӕдтуй. Фал, цӕмӕн ракодтон мӕ уацхъуди медӕгӕ цубурӕй Ермак уой дӕргъцӕн ӕнзти ци хъиамӕт никкӕнуй уонӕбӕл, уой туххӕй? Уӕлдӕр ахуради диплом райсгӕй, Ермакки дӕр, ӕвӕдзи, бафӕндадтайдӕ берети хузӕн бонасадӕн кӕнун. Фал равзурста ӕ дӕсниадӕбӕл косун, ӕхсӕнади пайда лӕг ун, е ’мхузон адӕмтӕмӕ усхъӕ дарун. Ӕма ма дин ӕнтӕсгӕ дӕр бакӕнӕд, Ермак! Нӕуӕг анзи къӕсӕрбӕл ӕрлӕудтан ӕма дин адӕмти зӕрдӕ зæгъуй дӕ бийнонти хӕццӕ федар ӕнӕнездзийнадӕ аци лӕгъуз рӕстӕги, дуйнейбӕл фуд рун ку раистадӕй, уӕд, гъеуӕдта Хуцауи хуӕрзтӕй еугуремӕй дӕр хайгин ун!   

            Чихтисти Р.